# پيشگيري و درمان سنگ‌كليه

- Category: سلامت
- Author: تحریریه علمی زیباشو
- Published: 2011-10-04T05:03:14+00:00
- Modified: 2011-10-04T05:04:52+00:00
- Canonical: https://www.zibasho.com/archives/4936
- Markdown: https://www.zibasho.com/archives/4936?format=md

---

سنگ‌هاي كليه، مواد معدني سخت بلوري شكلي هستند كه درون كليه و يا دستگاه ادراري تشكيل مي‌شوند. يكي از علل شايع وجود خون در ادرار يا درد شديد شكم، پهلو و يا كشاله ران، سنگ كليه است.
چه كساني در معرض ابتلا به سنگ كليه قرار دارند؟
احتمال تشكيل سنگ كليه در بدن هر فردي وجود دارد، اما به طور كلي كساني كه برخي بيماري‌ها و شرايط را دارند (در زير به آن اشاره خواهيم كرد) و يا كساني كه از برخي داروهاي خاص استفاده مي‌كنند، بيشتر خطر ابتلا به اين بيماري را دارند. از هر 10 نفر يك نفر در آمريكا، حداقل يكبار تجربه سنگ كليه و دفع آن را داشته است. بيشتر افراد در سنين 20 الي 49 سال مبتلا مي‌شوند و كساني كه مستعد ابتلا به سنگ كليه هستند، در دهه دوم و سوم زندگي، به دفعات متعدد با اين مشكل روبه‌رو خواهند شد. در كشورهاي صنعتي، سنگ بيشتر، درون كليه افراد تشكيل مي‌شود تا مثانه آنها (دستگاه ادراري) و برعكس در كشورهاي در حال توسعه سنگ‌كليه، اغلب در دستگاه اداري به وجود مي‌آيد كه به نظر مي‌رسد دليل اين تفاوت، رژيم غذايي متفاوت اين كشورها باشد. سنگ‌هاي ادراري در مردان، سه برابر بيشتر از زنان است. در مردان، از سن 40 تا 70 سالگي، اين بيماري بسيار شيوع دارد و از هر هشت مرد، يك نفر را مبتلا مي‌كند. افرادي كه بيش از يك سنگ كليه دفع مي‌كنند، ممكن است بارها به اين عارضه دچار شوند. يكي از ديگر عوامل ابتلا به سنگ كليه ژنتيك و سابقه خانوادگي است. معمولاً شيوع سنگ كليه در آسيايي‌ها و سفيدپوستان بيشتر از آمريكايي‌هاي بومي و يا آفريقايي‌هاست. در افرادي كه ميزان اسيداوريك خون آنها بالاست، سنگ كليه اسيداوريك شايع‌‌تر است. در زنان نيز از هر 1500- 3000 نفر يك نفر در دوره بارداري دچار سنگ كليه مي‌شود. به نظر مي‌رسد تغييراتي كه در دوره بارداري در بدن اتفاق مي‌افتد، خطر تشكيل سنگ كليه را افزايش مي‌دهد. به دليل افزايش ترشح پروژسترون در دوره بارداري و بزرگ شدن رحم و كاهش ظرفيت مثانه، احتمال تشكيل سنگ كليه بيشتر مي‌شود. حتي در ادرار زنان باردار كاملاً سالم نيز مقداري كلسيم وجود دارد. با اين حال هنوز به طور دقيق مشخص نشده است كه آيا تغييرات دوران بارداري عامل مستقيم تشكيل سنگ كليه است يا عوامل زمينه‌اي ديگري وجود دارد.


چه چيزي موجب تشكيل سنگ كليه مي‌شود؟

سنگ كليه زماني تشكيل مي‌شود كه حجم ادرار كاهش و يا مواد تشكيل‌ دهنده سنگي در ادرار افزايش يابد. رايج‌ترين نوع سنگ كليه از تركيب كلسيم با اگزالات و يا فسفات تشكيل مي‌شود. مواد شيميايي ديگري كه مي‌توانند سنگ كليه بسازند، عبارتند از: اسيدآمينه و اسيداوريك.

از دست دادن آب بيش از حد بدن (دي‌هيدراته شدن) به دليل ننوشيدن آب كافي و يا تعريق و ورزش زياد، دفع ادرار را كاهش و احتمال ابتلا به سنگ كليه را افزايش مي‌دهد. انسداد راه‌هاي ادرار نيز مي‌تواند به سنگ كليه منجر شود. آب و هوا هم يكي ديگر از دلايل ابتلا به سنگ كليه است؛ به اين معنا كه ساكنين مناطق گرم و خشك، بيشتر در معرض خطر هستند، زيرا آب بيشتري از دست مي‌دهند و كاهش آب بدن از دلايل اصلي تشكيل سنگ كليه است. سنگ‌هايي كه به دليل عفونت دستگاه ادراري به وجود مي‌آيند را سنگ‌هاي عفونتي مي‌نامند. بعضي از شرايط مختلف پزشكي نيز مي‌توانند خطر ابتلا را افزايش دهند؛ مانند:  بيماري نقرس كه در آن مقدار اسيداوريك خون افزايش مي‌يابد.  هيپركلسي اوريا (كلسيم بالا در ادرار)، در بيش از نيمي از افراد مبتلا، علت كلسيم بالاي ادرار است. در اين شرايط بدن شخص كلسيم زيادي از غذا جذب مي‌كند و اين كلسيم اضافي در ادرار با اگزالات و يا فسفات كلسيم تركيب شده و تشكيل سنگ مي‌دهد.  ديابت، فشار خون بالا، بيماري‌هاي كليوي و التهابات روده.  داروهاي ادرارآور و يا داروهاي حاوي كلسيم و داروهايي كه براي درمان بيماري ايدز استفاده مي‌شوند. تغذيه نادرست و ورزش بيش از حد در افراد مستعد، تشكيل سنگ را تقويت مي‌كند. مصرف كم مايعات و يا مصرف زياد پروتئين حيواني، رژيم‌هاي غذايي پر نمك، مصرف بيش از حد شكر، ويتامين D، مصرف بيش از حد غذاهاي حاوي اگزالات مثل اسفناج  جالب است كه بدانيد مقدار كم كلسيم نيز تعادل ميان كلسيم و اگزالات را از بين مي‌برد و دفع بيش از اندازه اگزالات ايجاد سنگ مي‌‌كند.


علائم تشكيل سنگ كليه

اكثر سنگ‌هاي كليه هيچ علامت و نشانه بخصوصي ندارند؛ اما بيشتر افراد مبتلا از شروع ناگهاني و درد شديد در دل، كفل و كشاله ران شكايت مي‌كنند. حتي تغيير وضعيت بدن نيز به آرام كردن و كاهش اين درد كمكي نمي‌كند. درد كمر، شكم و ران در اين مواقع با دردهاي قولنج اشتباه گرفته مي‌شود. ممكن است اين درد آنقدر شديد باشد كه باعث تهوع و استفراغ شود. سنگ كليه يكي از دلايل وجود خون در ادرار است. اگر دستگاه ادراري عفونت نيز داشته باشد، اين درد با تب و لرز همراه خواهد بود. گاهي اوقات علائمي همچون مشكل در ادرار يا تكرر ادرار و يا درد آلت تناسلي و درد بيضه‌ها نيز ديده مي‌شود.


تشخيص سنگ كليه:

زماني كه هيچ علت ديگري براي [درد دل](http://www.zibasho.com/archives/2467)و شكم و پهلو وجود نداشته باشد، بايد به احتمال وجود سنگ كليه مشكوك شد. براي تأييد صحت اين موضوع عكسبرداري انجام مي‌شود. استفاده از سي‌تي‌اسكن‌هاي مارپيچي نيز يكي از رايج‌ترين آزمايش‌ها براي تشخيص سنگ و يا انسداد دستگاه ادراري است. به دليل سرعت تشخيص با سي‌تي‌اسكن، اين روش نسبت به عكسبرداري، مناسب‌تر و بهتر است. در زنان باردار و يا كساني كه نبايد در معرض اشعه قرار بگيرند، تشخيص با سونوگرافي انجام مي‌شود.


درمان

بيشتر سنگ‌هاي كليه در عرض 48 ساعت و با مصرف زياد مايعات از طريق مجاري ادراري دفع مي‌شوند. داروهاي ضدالتهاب و مسكن‌هاي قوي در طول اين ساعت براي بيمار تجويز مي‌گردد. در مواردي كه درد بيمار بيش از حد زياد باشد، براي كنترل درد، از تزريق مواد دارويي مخدر استفاده مي‌شود. اگر شخص حالت تهوع داشته باشد، اين داروها به صورت تزريقي و داخل وريدي تجويز مي‌شوند. عوامل زيادي در دفع سنگ مؤثرند؛ مثل اندازه و بزرگي سنگ، ميزان تحمل شخص، بارداري، بزرگي پروستات و سابقه دفع سنگ قبلي. احتمال دفع يك سنگ 4 ميلي‌متري 80 درصد است، در حالي كه احتمال دفع يك سنگ 5 ميلي‌متري كمتر از 20 درصد مي‌باشد. سنگ‌هاي 9 الي 10 ميلي‌متري بدون مراقبت و درمان‌هاي ويژه به ندرت دفع مي‌شوند. براي سنگ‌هاي كليوي كه به صورت خود به خود دفع نمي‌شوند، روش سنگ‌ شكني مناسب است. در اين روش با امواج، ضربه‌اي به سنگ زده مي‌شود و آن را به قطعات كوچك‌تر تبديل مي‌كند تا دفع آن آسان‌تر شود، زماني كه هيچ‌ يك از اين روش‌ها مؤثر واقع نشود، بايد با روش‌هاي جراحي سنگ را خارج كرد. با يك برش كوچك روي پوست با استفاده از ابزار پزشكي كه وارد مجاري ادراري مي‌شود، سنگ از بدن خارج مي‌گردد.


پيشگيري

به جاي تحمل دردهاي طاقت‌ فرسا و درمان، در وهله اول و تا جايي كه امكان دارد بهتر است از تشكيل اين سنگ‌ها جلوگيري شود. نوشيدن آب و مايعات، يكي از ساده‌ ترين روش‌هاي پيشگيري است. با مراجعه به پزشك و تشخيص نوع و مواد تشكيل‌دهنده سنگ دفع شده، رژيم غذايي خود را تغيير دهيد و به اين ترتيب از احتمال ابتلاي دوباره به سنگ كليه پيشگيري كنيد.

چه غذاهايي تشكيل سنگ كليه را تشديد مي‌كنند:
 مصرف بيش از حد نوشابه‌هاي گازدار يكي از شايع‌ ترين علل ايجاد سنگ كليه است. نوشابه‌هاي گازدار حاوي مقادير زيادي اسيد فسفريك هستند. از نوشيدن بيش از اندازه آب گريپ فروت و آب سيب نيز خودداري كنيد. از مصرف نوشيدني‌ها كربنات كه حاوي مقادير زيادي اسيد فسفريك هستند نيز بپرهيزيد. نوشيدني‌هاي حاوي اسيدفسفريك، خطر ابتلا به سنگ كليه را افزايش مي‌دهند و همين‌طور اندازه سنگ‌ها را بزرگ‌ تر مي‌كنند؛ اما نوشيدني‌هايي هم وجود دارند كه خطر ابتلا به سنگ كليه را كاهش مي‌دهند و سنگ‌هاي موجود را به قطعات ريز تبديل كرده و حل مي‌كنند. مانند نوشيدن آب مخلوط با چند قطره آب ليمو و آب سبزيجات. از مصرف مواد غذايي كه حاوي اسيد اگزاليك هستند نيز خودداري كنيد، زيرا اين ماده در ايجاد رسوب و تشكيل سنگ بسيار مؤثر است. مواد غذايي كه حاوي اگزاليك هستند، عبارتند از: ريواس، گوجه‌ فرنگي، چغندر، بادمجان، باميه، كدو، بادام و دانه‌هاي شيرين. اگر مبتلا به سنگ كليه هستيد، بهتر است كلاً مصرف اين مواد را فراموش كنيد. لبنيات، يكي از مواد ضروري براي سلامتي است، اما مصرف بيش از حد مواد لبني منجر به تجمع كلسيم بيش از حد در بدن مي‌شود و از آنجا كه دفع كلسيم كاري مشكل است، آنها در كليه‌ها رسوب كرده و تشكيل سنگ كليه مي‌دهند. پنير، شير محصولات لبني و كلم براكلي حاوي مقادير زيادي كلسيم هستند. قند و شكر زياد باعث ترشح انسولين شده و انسولين كلسيم استخوان‌ها را جذب مي‌كند و كليه‌‌ها پر كارتر مي‌شوند؛ در نتيجه امكان تشكيل سنگ‌ها افزايش مي‌يابد.

شكلات، قهوه و توت فرنگي از موادي هستند كه مي‌توانند خطر ابتلا را افزايش دهند. نوشيدن دو ليوان ليموناد در روز خطر ابتلا به سنگ كليه را تا 30 درصد كاهش مي‌دهد. اما به طور كلي نوشيدن زياد مايعات مهم‌ تر از نوع نوشيدني است و نوع نوشيدني (بجز نوشيدني‌هاي غيرمجازي كه به آن اشاره كرديم) تفاوت چنداني ايجاد نمي‌كند. از نان گندم و حبوبات پخته‌شده (به خصوص لوبياي پخته‌ شده) بپرهيزيد و به‌جاي آنها از غذاهايي همچون تخم‌مرغ و نخودسبز استفاده كنيد كه حاوي اگزالات كمتري هستند.



درمان های غیر جراحی سنگ های کلیه


مصرف مایعات:
 مصرف زياد مایعات تا حدی که حجم ادرار به بیش از 5/2 لیتر برسد؛ مثل آب پرتقال، آب لیمو، آبجو، چای کمرنگ، قهوه بدون کافئین احتمال تولید سنگ را کاهش می‌دهد.

رژیم غذایی:
مصرف بيش از حد پروتئین حیوانی، به‌خصوص گوشت قرمز، باعث افزایش تولید سنگ می‌شود. غذا ها و تنقلات شور و کلاً نمک طعام زیاد نيز در تولید سنگ‌‌هاي ادراري مؤثر است. محدودیت مصرف مواد غذایی سرشار از اگزالات نیز در کاهش احتمال تولید سنگ موثر خواهد بود. چای پررنگ، قهوه، شکلات کاکائویی، نوشابه کولا، حبوبات، اسفناج، بامیه، ریواس و گوجه فرنگی اگزالات زیادی دارند که محدود کردن مصرف آنها توصیه می‌شود.

اندازه سنگ
: دفع خود به خودی سنگ یا استفاده از درمان های طبی، بستگي زيادي به اندازه سنگ‌هاي ادراري دارد. سنگ های با قطر 4 میلی‌متر و کمتر از آن معمولاً خود به خود دفع می‌شوند. سنگ های بین 4 و 8 میلی‌متر امکان دفع شدن دارند، ولی اغلب در لوله حالب( لوله ارتباطی بین کلیه و مثانه) گیر می‌کنند و باعث درد های شدید کلیه به علت  تجمع ادرار در آن می‌شوند. سنگ های بالای 8 میلی‌متر به احتمال زیاد نیاز به سنگ شکنی یا درمان جراحی دارند.


انوع سنگ شکنی


سنگ شکنی خارج اندامی یا(ESWL): اين روش برای درمان سنگ‌های بین 7-8 الی20-25 میلی‌متر مناسب است. كه در آن از انرژی  امواج صوتی برای شکستن سنگ استفاده می‌‌گردد. نیاز به بیهوشی و بستری شدن ندارد و به صورت سرپایی انجام می‌شود. با استفاده از دستگاه های پیشرفته و جدید، میزان موفقیت این نوع سنگ شکنی 80-90 درصد است.

سنگ شکنی داخل اندامی:
برا ی سنگ هایی که به علت بزرگی بیش از حد، سختی زیاد و یا مکان نامناسب(مثل قسمت میانی حالب) امکان سنگ شکنی خارج اندامی وجود ندارد، از سنگ شکنی داخل اندامی استفاده می‌شود. در این روش بیمار بايد بیهوش و بستری شود و جراح از راه مجرای ادرار یا از راه پوست، با تجهیزات دوربین‌دار به سنگ رسیده و سنگ را زیر دید مستقیم می‌شکند.
دكتر حميدرضا اكبري گيلاني ارولوژيست


زیبــا شــو دات کام

---
Source: Zibasho.com — https://www.zibasho.com/archives/4936