# خنک و دوست داشتنی

- Category: تغذیه
- Author: تحریریه علمی زیباشو
- Published: 2012-08-21T15:55:20+00:00
- Modified: 2012-08-21T15:57:38+00:00
- Canonical: https://www.zibasho.com/archives/6710
- Markdown: https://www.zibasho.com/archives/6710?format=md

---

بستنی از جمله دسرهای مورد علاقه همه افراد در گروه‌های سنی و جنسی متفاوت است كه به ویژه در فصل تابستان و فرا رسیدن روزهای گرم سال تمایل فراوانی برای مصرف آن وجود دارد.


تاريخچه بستني


احتمالاً آبمیوه سرد شده در بسیاری از کشورهای جهان از جمله چین از 3000 سال پیش شناخته شده و طبق اطلاعات موجود، رومی‌های قدیم از برف کوه‌ها برای سرد کردن آبمیوه استفاده می‌کرده‌اند. از آن تاریخ تا قرن هجدهم میلادی، مدارک زیادی در دست نیست، تا اینکه مارکوپولو اطلاعاتی در زمینه‌ ساخت نوعی بستني ميوه اي از شیر منجمد را همراه خود از چین آورد. این روش در ونیز مورد استفاده قرار گرفت و سپس در سرتاسر دنيا گسترش یافت. درمورد تاريخچه ورود بستني به ايران، گفته شده در سال آخر سلطنت ناصرالدين شاه ساختن بستني در ايران متداول شد. بستنی ابتدا به صورت سنتی و دستی با عنوان «بستنی زعفرانی» تهیه می‌شد. این بستنی درون ظرفی(بشکه‌ای) دو جداره درست می‌شد؛ به این صورت که درون جدار داخلی شیر، خامه، شکر، ثعلب و زعفران، و در جدار بیرونی یخ و نمک ریخته می‌شد؛ سپس بشکه را مرتباً تکان می‌دادند تا بستنی تهیه شود. اما امروزه این صنعت توسعه‌ فراوان یافته و تقریباً در تمام جهان، بستني به صورت صنعتی تهیه و مصرف می‌گردد.


آيا بستني مي‌‌تواند جايگزين مناسبي براي شير باشد؟


قبل از پاسخ به اين سوال بايد گفت  هر نصف لیوان بستنی (البته بدون خامه،  انواع مغز و ژله)، کالری تقريبا مساوی با یک لیوان شیر دارد. یعنی به هرحال در گروه‌های غذایی، نصف یک لیوان بستنی معادل یک واحد لبنیات در نظر گرفته می‌شود. در صورتی‌که از نظر میزان[کلسیم](http://www.zibasho.com/archives/6307)، نصف لیوان بستنی در مقایسه با یک لیوان شیر به مراتب کمتر بوده(يك سهم از شير 2درصد چربي حاوي 300 ميلي گرم كلسيم است، در حاليكه يك سهم از بستني 85 ميلي گرم كلسيم دارد)، بنابراین
«بستنی یک خوراکی پر کالری است که کلسیم زیادی ندارد»
با اين حال پايه لبني بستني اين امكان را ايجاد می‌کند تا نقطه شروع خوبي براي توليد يك محصول غذایي با ارزش تغذيه‌اي مناسب باشد. از جمله راه‌هاي افزايش خواص تغذيه‌اي بستني می‌تواند شامل موارد زير باشد:
غني سازي محصول با مواد مغذي
حذف يا جايگزيني اجزای سازنده‌اي كه اثر منفي دارند (مانند شكر).
غني‌سازي محصول با اجزایي با قابليت فعاليت زيستي (بيواكتيو) مانند پروبيوتيك‌ها، پره بيوتيك‌ها و...


خصوصيات بستني


بستنی یک ماده خوراکی خوشمزه، سلامت بخش و نسبتاً ارزان است. 70 گرم بستنی (به عنوان یک وعده خوراکی متوسط) تقریبا 130 کیلوکالری انرژی تولید می کند. بسته به نوع بستني مواد تشكيل دهنده آن متفاوت است و ارزش غذایی بستنی به ارزش غذایی مواد اولیه‌ای که در ساخت بستنی مصرف می‌شوند بستگي دارد، اما آنچه مسلم است شير و شيرين كننده (اغلب شكر) پايه اصلي اين ميان وعده لذيذ هستند. بستني بسته به نوع مواد تشكيل دهنده آن و فرد مصرف كننده آن ممكن است مفيد يا مضر باشد.
بستني براي بالغيني كه اضافه وزن دارند و چاق هستند يا استعداد زيادي براي چاقي دارند توصيه نمي‌شود. همچنين براي كودكان زير سه سال نيز مناسب نيست، چرا كه هم ذائقه آنها به طعم شيرين را متمايل مي‌‌كند و هم باعث پوسيدگي‌هاي شديد دنداني مي‌‌شود. در نتیجه می توان گفت بهتر است به کودکان شیر يا ماست بدهیم که هیچ افزودنی ندارد، کالری آن پایین‌تر است و مواد مغذی بیشتری نیز دارد، اما اگر کودکی از خوردن شیر امتناع می‌کند می‌توان به او بستنی وانیلی یا حتی كاکائویی (نصف ليوان) داد، اما دادن بستنی های میوه‌ای و سنتی که مقدار شیر آنها بسیار پایین است توصیه نشده و نمی‌توان آنها را منبعی برای تامین کلسیم به حساب آورد.
البته مصرف متعادل بستني براي افرادي كه اضافه وزن شديد ندارند ضرر ندارد، و چه بسا گاهي بعنوان يك ميان‌وعده از بسياري از تنقلاتي چون انواع چيپس، پفك و شكلات بسيار بهتر است. بستني به دليل وجود شير، حاوي مواد معدني و ويتامين‌هايي چون فسفر، منیزیم، روی، آهن و ویتامین‌هاي A ،D ،B12 و B2 است و پروتئين فراواني نيز دارد. همچنين به دليل سديم كم بعنوان دسر در رژيم‌هاي با محدوديت سديم مناسب است و چنانچه حاوي مغزها و ميوه‌هاي طبيعي باشد، مي‌تواند ويتامين‌ها و مواد مفيد ديگري را نيز در بر بگيرد.
امروزه يخچال بستني فروشي‌ها مثل يك جعبه مداد رنگي است كه بيش از بيست نوع بستني با طعم و رنگ متفاوت را با عنوان بستني ميوه اي عرضه مي‌كنند. اگر بستنی واقعا با میوه تهیه شده باشد، باید قطعات میوه در آن دیده شود. رنگ‌های غلیظ در بستنی‌ها، مطمئنا از منابع گیاهی گرفته نشده‌اند، چرا كه رنگ‌های گیاهی چنین شدت و طیف‌هایی ندارند.
به همين دليل در خريد بستني هاي ميوه‌اي بخصوص براي كودكان بايد دقت بيشتري داشت. مصرف مكرر رنگ‌هاي مصنوعي يكي از تهديد كننده‌هاي مهم سلامتي است. علاوه بر اين برخي افراد نسبت به اين مواد حساسيت دارند.


انواع بستني و ميزان كالري آنها


امروزه تنوع بستني‌ها آنقدر زياد شده كه هركس با هر ذائقه‌اي مي‌تواند بستني دلخواه خود را بيابد. برخي از بستني‌ها و ميزان كالري هر كدام در جدول زير ذكر شده است:

شير    1 ليوان(240 گرم)    110 كيلوكالري
بستني ساده    100 گرم    190 كيلوكالري
بستني ميوه اي    100 گرم    300  كيلوكالري
بستني سالار    100 گرم    200  كيلوكالري
بستني عروسكي    100 گرم    260  كيلوكالري
بستني كيم    1 عدد    150 كيلوكالري


پس می توان گفت
:

بستني هاي شكلاتي و ميوه اي تراكم كالري بيشتري دارند.
در میان انواع بستنی، نوع وانیلی پیشنهاد می‌گردد، زیرا با خوردن آن احتمال دریافت رنگ یا هر افزودنی دیگر کمتر خواهد بود.
کسانی که لاغر هستند، کمتر شیر و لبنیات مصرف می‌کنند و از همه مهم‌تر بچه‌های بدغذا می‌توانند بعد از مصرف غذای اصلی‌شان یک کاسه کوچک بستنی میل کنند.


آيا افراد دچار عدم تحمل لاكتوز مي‌‌توانند بستني بخورند
؟

جالب است بدانید حدود 60 درصد از مردم سراسر دنیا نمی‌توانند محصولات لبنی را به راحتی مصرف کنند و اين مشكل اغلب بين جوامع آفريقايي و آسيايي رواج دارد. اين افراد بدليل كمبود آنزيم لاكتاز (آنزيم هضم كننده لاكتوز) نسبت به لاكتوز(قند شير) عدم تحمل نشان مي‌دهند. در اين صورت ممكن است دچار نفخ  يا در شرايط بدتر دچار اسهال شوند. اينگونه افراد اغلب در خوردن شير و بستني مشكل دارند. اما خوردن پنير و ماست برايشان راحت‌تر است. البته عدم تحمل درجات متفاوتي دارد و ممكن است برخي افراد بتوانند ميزان كمي از شير يا بستني را تحمل كنند. با اين حال يك وعده بستني در مقايسه با يك فنجان شير براي اين افراد قابل تحمل‌تر است.


 بستني‌هاي رژيمي


امروزه بستني‌هايي در بازار يافت مي‌‌شوند كه بدون شكر هستند و بجاي آن از شيرين كننده‌هاي طبيعي مثل استويا (نام گياهي است كه از برگ، گل، ساقه و ريشه آن پودر سفيد رنگي استخراج مي‌شود که شيريني آن در حدود 200 تا 300 برابر شکر است) و يا موادي چون ايزومالت (ماده‌اي كه به دليل کالري و شاخص گلايسميك پايين مشکل افزايش وزن را در پي نخواهد داشت و همچنين بر روي قند خون نيز اثر افزايشي ندارد) استفاده مي‌شود. بر اساس تحقيقات، اين مواد نسبت به شكر تأثير بسيار كمتري روي قند خون و افزايش وزن مي‌‌گذارند و به دليل طبيعي بودنشان خطرات شيرين كننده‌هاي مصنوعي را ندارند.


سردرد ناگهانی با خوردن بستنی


گاهي افراد به دليل خوردن بستني در هواي گرم تابستان دچار يك سردرد آني و ناراحت كننده در قسمت پيشاني خود مي‌شوند. مطالعات نشان مي‌دهند هنگامی كه یك خوراكی سرد (مثل بستنی، آب یخ، یخ و...) در هوای گرم با سقف دهان و ته گلوی انسان تماس پیدا می‌‌كند، موجب بروز سردرد ناگهانی می‌ شود. دلیل آن‌هم گشاد شدن ناگهانی عروق خونی مغز است. راه حل اين مسئله اين است كه بايد بستني را آرام و ترجيحا با قسمت جلويي دهان خورد. البته اين نوع سردرد نياز به درمان ندارد و خود به خود خوب مي‌شود.
فائزه پورسليمان زير نظر دكتر آزاده نجارزاده


زیبـاشـو دات کام

---
Source: Zibasho.com — https://www.zibasho.com/archives/6710