افراد مبتلا به نفخ معمولا از افزایش حرکات روده و سروصدای بیش از حد روده ها و هم چنین گاهی از دفع ناقص ، شکایت می کنند.در موارد بسیاری از درد همزمان در ناحیه اپی گاستر و آروغ زدن شاکی هستند .
میزان گاز در روده ها بطور طبیعی در حالت های قبل از غذا و بعد از غذا حدود ۲۰۰میلی لیتر می باشد.در افراد با شکایت نفخ این مقدار از ۱۱۵تا ۱۰۰۰ میلی لیتر متغیر است.

ترکیب گازهای موجود در روده شامل هیدروژن ، اکسیژن، نیتروژن ،دی اکسید کربن ومتان می باشد که ۹۹%کل گازهای روده ای را تشکیل می دهند.ترکیب گازها در معده بیشتر اکسیژن و نیتروژن (همسان ترکیب هوا) است ودر روده بیشتر هیدروژن و متا ن می باشد.

هیچ کدام از گازهای فوق باعث بوی بد نمی شوند. و ترکیبات محتوی سولفور مثل متان اتیول، دی متیل سولفور وهیدروزن سولفید و هم چنین اسید های چرب زنجیره کوتاه و امونیا که از تجزیه پروتئین های جذب نشده در روده، توسط میکروبهای روده ای تولید می شوند ایجاد می گردد.

منشا گازهای معده و روده :
۱- بلع هوا
– مهمترین منشا وجود هوا در معده محسوب می شود. با هر بار انجام عمل بلع ، چندین میلی لیتر هوا به ویژه نیتروژن ، همزمان بلع می شود. با لقمه های بزرگ ،مقدار بیشتری هوا بلع خواهد شد. بلع هوا می تواند نشانه ای از استرس و اضطراب باشد و با جویدن آدامس و سیگار کشیدن تشدید می گردد. مقدار زیادی از این هوای بلع شده ،قبل از ورود به معده ، از طریق مری و دهان برگشت داده می شود. وضعیت بدن در انتقال هوا به روده ها موثر است .مثلا در حالت خوابیده ، هوا راحت تر به سمت روده حرکت می کند.

۲- تولید گاز ها در داخل روده
از ۵ گاز موجود در روده ۳ تای آن که شامل متان ،هیدروژن ودی اکسید کربن می باشد در روده و در اثر فعل و انفعالات باکتریهای روده و تجزیه مواد غذایی ، تولید می گردد.
ازدیاد رشد باکتریهای روده کوچک و هم چنین سوء هضم و سوء جذب مواد غذایی در روده ها باعث تشدید تجمع گاز در روده و بروز نفخ می شود.

۳- سومین منشا گاز های روده ای :
انتشار گاز ها از طریق خون به داخل لومن روده می باشد.

اختلالات مرتبط با بلع هوا:
آروغ زدن :
خروج هوای بلع شده به صورت ارادی و یا غیر ارادی از معده به طرف مری و دهان است. که توسط یکسری عوامل تشدید و تسهیل می گردد. عواملی که باعث شل شدن اسفنکتر تحتانی مری می شوند از جمله چربی ها ، شوکولات ونوشابه های گازدار ،موجب تشدید این حالت می شوند.

راهکار های درمانی :
پرهیز از مصرف عوامل ایجاد کننده و تشدید کننده بلع هوا .از جمله خودداری از مصرف آدامس،سیگار ،نوشابه های گاز دار،و خودداری از بلع لقمه های بزرگ غذا وآب. در موارد وجود اختلالات اضطرابی ،درمان ویژه لازم است.

دفع گاز از طریق معقد :
در افراد سالم روزانه ۵۰۰-۱۵۰۰ میلی لیتر گاز در ۱۰-۲۰ مرتبه از طریق معقد گاز دفع می شود. بعضی عوامل باعث ازدیاد درک فرد از میزان دفع گاز می شوند از جمله تغییر در میزان حرکات روده و افزایش میزان میکروب های روده ای که اغلب در نتیجه مصرف آنتی بیوتیک ها یا سایر داروها بروز می کند ،عوامل تغذیه ای از جمله مصرف زیاد نشاسته غیر قابل جذب و لاکتوز و سوربیتول و فروکتوز و هم چنین نوشابه های گاز دار -،عوامل روانی که باعث افزایش احساس دفع گاز می شوند.

راهکار های درمانی :
پرهیز از مصرف غذاهای موثر در ایجاد گاز- داروهایی مثل سیمتیکون وبیسموت و شارکول فعال شده-و beano در بعضی موارد استفاده می شود .- در صورت وجود رشد بیش از حد میکروب های روده ،درمان اختصاصی لازم دارد.

اتساع و نفخ شکمی
نفخ به احساس پری شکم توسط فرد اطلاق می شود در حالیکه اتساع شکمی به صورت افزایش قطر شکم مشخص می شود.احساس نفخ شکمی به علت وجود گاز در روده ها گزارش می شود اما شدت نفخ ارتباط مستقیمی با میزان گاز موجود در ورده ندارد.
اختلال حرکتی روده در سندروم روده تحریک پذیر یا نفخ عملکردی در بعضی از افراد باعث احساس نفخ می شود.

احتباس هوا در خمیدگی های روده بزرگ (خم طحالی و خم کبدی) موجب اتساع شکم می شود که به نام سندروم خم طحالی یا کبدی معروف است.این حالت گاهی در سندروم روده تحریک پذیر دیده میشود.

راهکار های درمانی :
آنتی کولینرژیک نباید مصرف شود. شارکول، ریفاکسیمین گاهی کاربرد دارند.
سوءجذب کربوهیدراتها مثل لاکتوز از علل ایجاد نفخ می باشد

نفخ و راهکار های درمانی

در حقیقت شرایطی باعث تشدید میزان گازهای موجود در معده و روده میشوند ؛از جمله می توان به عواملی همانند بلع لقمه های بزرگ غذا و مایعات ، آدامس جویدن ،سیگار کشیدن ،غذا خوردن در شرایط پراسترس و اضطراب که موجب سریع خوردن غذا و عدم جویدن مطلوب غذا در حفره دهانی می شود، در این شرایط مقادیر نسبتا زیادی هوا همزمان بلع شده و وارد مری ومعده می شود.

البته در افراد سالم ،مقدار زیادی از این هوای بلع شده ،قبل از ورود به معده ،به طرف دهان برگشت داده می شود و بطور غیر ارادی خارج می شود .ولی در افراد مستعد به ناراحتی های گوارشی این برگشت بطور مطلوب انجام نمی گیرد.
درشرایط خاصی ، نفخ شکمی ،ممکن است که نشانه بیماری جدی و خطرناکی باشد از جمله می توان به بروز نفخ در سنین بالا که می تواند دال بر بیماریهای روده ای ( عفونی- التهابی –بدخیمی) باشد . گاهی وجود بیماری های سوءهاضمه و سوءجذب به صورت نفخ و اتساع شکمی بروز می کند.

در مواردی که بیماری زخم معده و اثنی عشر موجود باشد و یا التهاب و عفونت میکروبی هلیکو باکتر معده موجود باشد هم می تواند باعث نفخ شود. دربیماری های سوءجذب مثل بیماری سلیاک (سوءجذب پروتئین گندم وغلات) وسوءجذب شیر ، رشد بیش از حد باکتری های روده بدنبال مصرف انتی بیوتیک ویا به علت دیورتیکولوز روده باریک، و سایر بیماری های مخاط روده ، نفخ به تنهایی و یا با سایر علائم گوارشی بروز می کند.

بنابراین توصیه می شود که در افرادی که با شکایت نفخ و یا سایر علائم ازدیاد گازهای معده و روده مراجعه می کنند با گرفتن شرح حال کامل و معاینات مطلوب، لازم است در صورت شک به بیماری های ارگانیک و جدی ، بررسی های کامل و ضروری انجام شود تا از علل خطرناک نفخ غفلت نشود.

در صورت شک به بیماری های معده و اثنی عشر انجام تست هلیکوباکتر و گاهی بررسی اندوسکوپی لازم است. در صورت شک به بیماری های سوءجذب ،لازم است تست های سرولوژی ویا تنفسی درخواست گردد و گاهی لازم است که از اثنی عشر و یا سایر قسمت های روده باریک نمونه برداری کرد. در صورت شک به بیماری روده بزرگ لازم است که کولونوسکوپی وبیوپسی انجام شود.
در نهایت باید به این نکته توجه شود که در موارد بسیاری ،در صورتی که شک به بیماری ارگانیک نباشد، با رعایت یکسری شرایط و عوامل می توان میزان ناراحتی های ناشی از نفخ را کاهش داد.

خودداری از جویدن آدامس، کشیدن سیگار، رفع استرس ها ، خودداری از مصرف مواد خوراکی که باعث شل شدن اسفنکتر تحتانی مری و در نتیجه رفلاکس می شوند،مثل شوکولات- قهوه –چای – نوشابه های گازدار-خودداری از مصرف مواد غذایی که باعث نفخ میشوند مثل کلم و کلم پیچ – حبوبات –فیبر زیاد . این ها از جمله توصیه های کاربردی در این زمینه هستند.

در افرادی که آروغ زدن دارند تغییر عادات غذایی و رفع استرس موثر است.
در افرادی که دفع گاز روده ای دارند توصیه های غذایی مفید است.
در افراد مشکوک به رشد بیش از حد میکروب های روده ، انجام تست تنفسی هیدروژن و درمان اختصاصی مفید است.
در افراد با اتساع شکمی لازم است بیماری های سوء جذب همانند سلیاک بررسی شود.

دکتر ناصر خمیسی فوق ثخصص گوارش و کبد

زیبــا شـــو دات کام

نفخ ؛ علت ها و راهکارهای درمانی یکی از مطالب منتشر شده در زیباشو دات کام است. می توانید عضو فید زیباشو باشید.

فعالیت‌های تخمیری این باکتری‌ها موجب تولید مقداری گاز نیز در دستگاه گوارش می‌شود که معمولاً‌ در هر زمان حدود ۲۰۰ میلی‌ لیتر (۲/۰ لیتر) گاز در دستگاه گوارش وجود دارد و یک فرد به طور متوسط ۷۰۰ میلی لیتر گاز در روز دفع می‌کند. به هرحال، مقدار گاز روده بین اشخاص مختلف و حتی از روزی به روز دیگر به مقدار زیاد تفاوت دارد. هنگام غذا خوردن نیز مقداری هوا بلعیده شده و نهایتا به روده راه می‌یابد. بخشی از گاز بلعیده شده و یا تولید شده در روده، در طول روده کوچک به داخل جریان خون جذب شده و سپس از طریق ریه‌ها (هنگام آروغ زدن) یا رکتوم (مخرج) دفع می‌گردد. گازهای روده شامل نیتروژن، اکسیژن، دی اکسیدکربن، هیدروژن و در بعضی افراد متان می‌باشند.
وقتی که بیماران از گاز اضافی شکایت دارند، ممکن است به افزایش مقدار یا تکرر عبور گاز (نفخ) اشاره کنند. همچنین آنها ممکن است از اشباع شکمی یا درد کرامپی مرتبط با تجمع گازها در قسمت فوقانی یا تحتانی دستگاه گوارش شاکی باشند. بین مقدار گاز احساس شده در دستگاه معدی- روده‌‌ای توسط یک فرد و مقدار واقعی قابل اندازه گیری گاز همیشه ارتباط دقیقی وجود ندارد. عدم فعالیت؛ کاهش حرکت معدی- روده‌ای؛ بلعیدن هوا؛ ترکیبات رژیم غذایی؛ و اختلالات معدی- روده‌ای می‌توانند در میزان گاز روده و علائم فردی مرتبط با آن، مؤثر باشند.
گاز در قسمت فوقانی دستگاه روده‌ای عمدتاً از بلعیدن هوا (آئروفاژی) و تا حد کمتری از واکنش‌های شیمیایی که طی هضم غذاها رخ می‌دهد، ناشی می‌شود. معمولاً ‌فقط مقادیر کمی از هوای بلعیده شده یا گازهای حل نشده در غذاها، در نهایت به کولون راه می یابند.
وجود غلظت بالای گازهای نیتروژن و اکسی‍ژن در کل گاز موجود در کولون (هردو درغلظت‌های بالا در اتمسفر وجود دارند) ممکن است نشان دهنده بلعیدن هوا باشد. خوردن آهسته، جویدن با دهان بسته؛ و خودداری از نوشیدن با نی، تا حدی می‌تواند از بلعیدن هوا (آئروفاژی) جلوگیری کند.
افزایش تولید گاز ممکن است در معده و روده کوچک به دلیل تخمیر باکتریایی (به ویژه با مصرف کربوهیدرات) رخ دهد و به ناراحتی و اتساع شکمی منجر شود. رشد بیش از حد باکتریایی ممکن است در معده یا روده کوچک دارای انسداد جزئی یا بدی حرکت باشد و در اختلالات ایمنی یا بعد از جراحی سیستم معدی- روده‌ای بروزکند.
افزایش مقدار گاز‌های هیدروژن و گاز کربنیک و بعضی اوقات متان درگاز رکتال با PH پایین مدفوع، نشان دهنده افزایش تخمیر باکتریایی کولون بوده و حاکی از سوءجذب یک ماده قابل تخمیراست. مقادیر و نوع گاز تولید شده ممکن است به مجموعه میکروارگانیسم‌های کولون فرد بستگی داشته باشد. مصرف مقادیر زیاد فیبرغذایی به ویژه  فیبر محلول در آب، نشاسته‌های مقاوم، لاکتوز (در اشخاصی که کمبود لاکتاز دارند)، یا مصرف مقادیری فروکتوز (قند میوه) یا قندهای الکلی مانند سوربیتول (که در تولید مربای دیابتی‌ها استفاده می شود)، ممکن است به افزایش تولید گاز در کولون و افزایش نفخ منجر شود.
مصرف فروکتوز به ویژه از طریق آبمیوه و نوشیدنی‌های میوه‌ای و شربت ذرتِ حاوی فروکتوز بالا در نوشیدنی‌های غیرالکلی و شیرینی‌جات، در سال‌های اخیر افزایش قابل توجهی داشته است. متوسط میزان فروکتوز در رژیم غذایی امروزی حدود ۴۰-۳۵ گرم در روز است که این مقدار برای ایجاد سوء جذب فروکتوز در تعداد زیادی از کودکان و بزرگسالان کافی است. ساکاروز (یا قند و شکر معمولی) معمولاً به خوبی تحمل می شود؛ اما در مقادیر زیاد ممکن است موجب افزایش میزان مواد قابل تخمیر مدفوع و در نتیجه افزایش احتمال تولید گاز گردد.
درمان تغذیه‌ای پزشکی
در ارزیابی بیمار، باید توجه شود آیا مشکل او، افزایش تولید گاز است یا اینکه بیمار مشکل گرفتگی عضلانی و ورم به دلیل عبور نکردن گاز دارد. عدم فعالیت، بدی حرکات روده یا انسداد جزئی روده، ممکن است موجب ناتوانی در حرکت مقادیر طبیعی گاز تولید شده گردد. تحرک یا ورزش ممکن است به بیرون کردن گازها از طریق آروغ زدن یا عبور از رکتوم کمک نماید.
تاکید اولیه درمان غذایی بر کاهش غذاهای کربوهیدراتی کم جذب قابل تخمیر مانند حبوبات، فیبر محلول در آب (که در میوه‌هایی مثل سیب و گلابی زیادند)، نشاسته‌های مقاوم (موجود در جو و جوی دوسر و اغلب غلات کامل)، قندهای ساده مثل فروکتوز و قندهای الکلی است که هنگام ورود این کربوهیدرات‌های هضم نشده به کولون درجات مختلفی از تخمیر اتفاق افتاده و اسیدهای چرب کوتاه زنجیره و گازهایی تولید می‌شوند. گازهای عمده شامل هیدروژن و گاز کربنیک و در یک سوم افراد متان هستند. تمایل حبوبات به ایجاد نفخ (گاز) نه تنها به وجود مقادیر زیاد فیبر بلکه به وجود استاکیوز ورافینوز (کربوهیدرات‌هایی که فقط به مقدار جزئی در روده کوچک هضم می‌شوند) نسبت داده می شود.

تولید گاز اضافی ممکن است همچنین به مقدار کربوهیدرات خورده شده بستگی داشته باشد. نشاسته‌هایی چون نان و شیرینی‌جات و سبزی‌های نشاسته‌ای در مقادیر معمول، تقریباً به طور کامل هضم می‌شوند؛ اما وقتی که در مقادیر زیاد خورده می‌شوند، ممکن است مقدار قابل ملاحظه‌ای از باقی مانده هضم و جذب نشده، برای عمل باکتری‌ها در کولون باقی بماند. بنابراین، یکی از راه‌های کاهش تولید گاز در دستگاه گوارش مصرف غذاهای نشاسته‌ای به اندازه نیاز و نه بیش از نیاز می‌باشد.
اسهال
مشخصه اسهال، تخلیه مکرر مدفوع آبکی، معمولاً متجاوز از ۳۰۰ میلی لیتر است که این مدفوع حاوی مقادیر زیادی از مایعات و الکترولیت‌ها به ویژه سدیم و پتاسیم بوده و منجر به کاهش این مواد در بدن می‌گردد. وقتی که محتویات روده کوچک بسیار سریع عبور می‌کنند، با کاهش هضم آنزیماتیکی مواد غذایی؛ کاهشی در جذب مایعات و مواد مغذی و یا افزایشی در ترشح مایعات؛ در دستگاه معدی- روده‌ای ایجاد شده و در نتیجه علائم اسهال ظاهر می‌شود.
اسهال ممکن است در نتیجه بیماری‌های التهابی، عفونت‌های قارچی، باکتریایی یا ویروسی، استعمال داروها، مصرف زیاد مواد قندی، عدم کفایت یا آسیب سطح جذب مخاطی، و یا سوء‌ تغذیه بروز نماید.
اسهال اسموتیک زمانی رخ می‌دهد که مواد فعال از نظر اسموتیکی در روده وجود دارند و به میزان کم جذب می‌شوند؛ اسهال موجود در سندرم دامپینگ و عدم تحمل لاکتوز از جمله این اسهال‌ها هستند.
اسهالِ ترشحی نتیجه ترشح فعال الکترولیت‌ها و آب به وسیله اپیتلیوم روده است. اگزوتوکسین‌های (سموم مترشحه) باکتریایی در روده، ویروس‌ها و افزایش ترشح هورمونی روده موجب اسهال‌های حاد ترشحی می‌شوند. برخلاف اسهال اسموتیکی، این اسهال ترشحی با غذا نخوردن از بین نمی‌رود.
اسهال اگزوداتیو همیشه با آسیب مخاطی مرتبط است که منجر به بیرون ریختن موکوس، مایعات، خون و پروتئین‌های پلاسما با تراکم قابل توجه آب و الکترولیت‌ها در حفره روده می‌شود که می‌تواند به علت آزاد شدن پروستاگلاندین و سیتوکین باشد؛ اسهال موجود در بیماری کرون، کولیت اولسراتیو والتهاب روده ناشی از تابش اشعه از جمله موارد اسهال اگزوداتیو محسوب می‌شوند.
داروها به ویژه آنتی‌بیوتیک‌ها به طرق مختلف می‌توانند موجب اسهال شوند. آنتی بیوتیک‌ها می‌توانند مصرف باقی‌مانده‌های مواد غذایی توسط باکتری‌های کولون (از مقادیر کم مواد غذایی غیر قابل هضم و جذب) را کاهش دهند. آنتی بیوتیک‌های گسترده طیف ‌می‌توانند به میزان زیاد تعداد باکتری‌های کولون (که معمولاً مواد فعال از نظر اسموتیکی یعنی کربوهیدرات و آمینواسیدها را به گازها و اسیدهای چرب کوتاه زنجیره تبدیل می‌کنند) را کاهش دهند.
مادامی که مقدار تولید شده نزدیک به حد طبیعی باشد، اسیدهای چرب کوتاه زنجیر به طور طبیعی از لومن کولون جذب می‌شوند. جذب این اسیدهای چرب کوتاه زنجیره هم چنین به جذب الکترولیت‌ها و آب از کولون کمک می‌نماید. از بین بردن باکتری‌های کولون منجر به تجمع مواد فعال از نظر اسموتیکی و کاهش جذب آب و الکترولیت‌ها می‌شود.
اگر اختلال جذب مواد بیشتر از حد معمول وجود داشته باشد (که این وضع اغلب در افراد با بیماری شدید رخ می‌دهد)، افزایش حاصله در اسمولالیته می‌تواند موجب کاهش قابل ملاحظه مایعات شود. آنتی‌بیوتیک‌ها همچنین می‌توانند اثر مستقیم بر روی عملکرد سیستم معدی- روده‌ای داشته باشند. به عنوان مثال، اریترومایسین، حرکت معدی- روده‌ای را افزایش می‌دهد. اریترومایسین، کلاریترومایسین و کلیندامایسین همگی ممکن است ترشحات معدی- روده‌ای را افزایش دهند.
در نهایت، بعضی از آنتی‌بیوتیک‌ها موجب تکثیر انواعی از ارگانیسم‌های بیماریزای فرصت طلب می‌گردند که معمولاً توسط باکتری‌های مفید روده به طور رقابتی از تکثیر آنها جلوگیری می‌شود. ارگانیسم‌ها یا سم‌های تولید شده آنان، موجب کاهش جذب و افزایش ترشح مایع و الکترولیت‌ها می‌شوند. کلستریدیوم دیفیکیل عمدتاً با اسهال وابسته به آنتی بیوتیک همراه بوده و ۱۰ تا ۲۵ درصد موارد را در بر می‌گیرد؛ اما کلستریدیوم پرفرنجنس، ‌سالمونلا، شیگلا، کامپیلوباکتر، یرسینیا آنتروکولیتیکا واشرشیاکلی نیز در اسهال وابسته به آنتی‌بیوتیک دخالت دارند.
کلیندامایسین، پنی سیلین‌ها و سفالوسپورین‌ها اغلب با رشد عفونت کلستریدیوم دیفیکیل مرتبط هستند و ظهور عفونت آن، به مقدار و تعداد دفعات مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، طول مدتِ در معرضِ آنتی‌بیوتیک قرارداشتن و سلامت کلی بیمار بستگی دارد.
علاوه بر ویروس نقص ایمنی (ایدز) و حالات دیگر نقص ایمنی، فاکتورهای متعددی از جمله اثرات سمی داروها، تکثیر ارگانیسم‌های فرصت‌طلب و بیماری‌های معدی- روده‌ای ممکن است موجب اسهال شوند که با علائم اسهالی خود را بروز می‌دهند. همچنین افزایش خطر عفونت‌های فرصت طلب با مصرف مواد ضد سرطانی و سوء تغذیه شدید مرتبط است. آنتی اسیدها (به ویژه نمک‌های منیزیم)، بلوکه کننده‌های گیرنده H2- هیستامین و ممانعت کننده‌های پمپ پروتون نیز در موارد اسهال دخالت دارند.
اسهال ایجاد شده به وسیله مخاطی که به دلیل شرایطی از قبیل جذب ناکافی موادغذایی و یا عبور سریع محتویات گوارشی از نظر عملکردی محدودیت دارد، (مثل اسهال در بیماری کرون یا بعد از برداشت قسمت وسیعی از روده) با سوء جذب چربی (استئاتوره)، درشت مغذی‌ها و ریز مغذی‌های دیگر همراه است.
غذاهایی که باید در رژیم دارای حداقل مقدار مواد باقیمانده، کمتر مصرف شوند:
– لاکتوز (در کسانی که سوء جذب لاکتوز دارند.)
– فیبر زیاد (بیش از ۲۰ گرم)
– نشاسته مقاوم (به ویژه رافینوز و استاکیوز) موجود در حبوبات
– سوربیتول، مانیتول و گزیلیتول زیاد (بیش از ۱۰ گرم در روز)
– فروکتوز زیاد (۲۵-۲۰ گرم در وعده غذایی)
– ساکاروز فراوان (بیش از ۲۵-۲۰ گرم در هر وعده)
– کافئین
-نوشابه‌های الکلی (به ویژه شراب و آبجو)
مصرف ۱۲-۶ گرم لاکتوز در اشخاص سالم مبتلا به کمبود لاکتاز، تحمل می‌شود.
مقادیر نسبتاً کم (۱۶-۱۰ گرم) می تواند به حفظ قوام طبیعی محتویات معدی- روده‌ای و مخاط طبیعی کولون در وضعیت سلامت و در بیماری‌های معدی- روده‌ای کمک کند.
مواد ذکر شده بالا در مقادیر متوسط به خوبی تحمل می‌شوند؛ ولی مقادیر زیاد ممکن است موجب اسهال هیپراسمولار یا کاهش PH مدفوع با تخمیر مواد به اسیدهای چرب کوتاه زنجیره شوند که ترشحات معدی- روده‌ای و حرکت کولون را افزایش می‌دهند.
درمان پزشکی
چون اسهال علامت یک بیماری است، اولین گام در درمان پزشکی، تعیین و درمانِ مشکل اساسی است. گام بعدی، جایگزینی مایعات و الکترولیت است. کاهش الکترولیت‌های بدن به ویژه سدیم و پتاسیم، باید خیلی فوری و با استفاده از محلول‌های خوراکی الکترولیت گلوکز با افزودن پتاسیم، جبران شود. در اسهال پایدار (به ویژه در نوزادان یا کودکان) یا مواقعی که یک عمل جراحی نیاز باشد یا وقتی که برگشت به تغذیه از راه دهان ۷-۵ روز طول بکشد، تغذیه وریدی ضروری است.
درمان تغذیه‌ای پزشکی
تغذیه درمانی برای بزرگسالان مبتلا به اسهال شامل: جایگزینی مایعات و الکترولیت‌های از دست رفته از طریق افزودن محلول‌های الکترولیت و آب گوشت می‌باشد. در بیشتر مواردِ اسهال، وقتی شدت اسهال کاهش می‌یابد، یک رژیم کم باقیمانده باید شروع شود. در صورت بی نقص بودن مکانیسم‌های هضم لیپید، مقادیرنسبتاً کم چربی باید مصرف شود. قندهای الکلی، لاکتوز، فروکتوز و مقادیر زیاد سوکروز ممکن است موجب بدترشدن اسهال‌های اسموتیکی شوند و لذا باید محدود گردند. از آنجا که فعالیت دی ساکاریدازها و مکانیسم‌های کمکی جذبِ ساکاریدها در زمان بیماری‌های عفونتی والتهابی روده‌ای کاهش می‌یابد، مصرف قندها باید محدود شود.
مصرف مقادیرنسبتاً کم غذاها یا مکمل‌های رژیمی حاوی ترکیبات پروبیوتیک مانند پکتین، فروکتوز، الیگوساکاریدها، انسولین، جو دوسر، تکه‌های موز و کاسنی ممکن است به کنترل یا درمان اسهال کمک نماید. این مواد غذایی موجب حفظ میکروب‌های لاکتوباسیلوس و بیفیدوس شده و از رشد بیش از اندازه بالقوه پاتوژنیک جلوگیری می‌نمایند.
اسیدهای چرب کوتاه زنجیره که در مقادیر فیزیولوژیک به عنوان سوبسترا برای سلول‌های کولون به کار می‌روند، جذب مایعات و نمک‌ها را تسهیل می‌نمایند و ممکن است به تنظیم حرکت معدی- روده‌ای کمک نمایند. مواد فیبری وانواع متعددی از غذاهای پروبیوتیک هم تمایل به کندکردن تخلیه معده، کاهش عبور معدی- روده‌ای، و نگه داری آب دارند.
خوردن بعضی از انواع پروبیوتیک‌ها (منابع باکتری مورد استفاده برای احیای فلورای مفید روده) به صورت غذاهای کشت داده شده یا مکمل‌ها، با یا بدون مصرف پروبیوتیک‌ها در اسهال وابسته به آنتی بیوتیک، اسهال مسافرتی، رشد بیش از حد باکتری‌ها و در برخی از اسهال‌های اطفال تا حدی موفقیت آمیز بوده است. البته مطالعات بیشتری در این زمینه برای قضاوت قطعی نیاز است.
اسهال مزمن و شدید با رهیدراسیون و تخلیه الکترولیت‌ها همراه است و اگر با عفونت‌های طولانی مدت،‌ نقص ایمنی یا بیماری التهابی توأم باشد، سوء‌جذب ویتامین‌ها و مواد معدنی، پروتئین وچربی ممکن است بروز نماید و احتمالاً نیاز به جایگزینی مواد مغذی از طریق وریدی یا روده‌ای می‌باشد.
از دست رفتن پتاسیم موجب تغییر حرکت روده و تحریک بی اشتهایی شده و می‌تواند موجب بروز یک دوره اختلال در روده گردد. کمبود آهن ناشی از خونریزی معدی – روده‌ای می‌تواند جدی باشد تا حدی که ایجاد آنمی کند.
کمبود تغذیه‌ای خود نیز موجب تغییرات مخاطی مانند کاهش اندازه ویلی‌ها (پرزهای روده) و کاهش ترشح آنزیم شده و منجر به سوءجذب می گردد. وقتی اسهال شروع به بهبود می‌کند، افزودن مقادیر بیشتری فیبر به رژیم غذایی می‌تواند موجب عملکرد طبیعی مخاط؛ افزایش جذب آب و الکترولیت؛ و افزایش قوام مدفوع شود.
وجود غذا در لومن برای اصلاح سیستم معدی- روده‌ای به خطرافتاده، بعد از بیماری و دوره‌های روزه‌داری مورد نیاز است. تغذیه  به موقع بعد از رهیدراسیون ، برون ده مدفوع را کاهش می‌دهد و طول مدت بیماری را کوتاه می‌کند.
جایگزینی ریزمغذی‌ها و استفاده از مکمل نیز احتمالاً می‌تواند به دلیل تسریع ترمیم آسیب مخاطی سلول‌های اپیتلیال در اسهال حاد، مفید باشد.
درمان تغذیه‌ای پزشکی برای نوزادان و کودکان
اسهال حاد در نوزادان و کودکان کم سن و سال که به آسانی با از دست دادن مقادیر زیادی از مایعات رهیدراته می‌شوند، خطرناک‌ترین نوع است. در این موارد، جایگزینی مایعات و الکترولیت‌ها باید فوراً انجام گیرد.
محلول‌های رهیدراسیون خوراکی استاندارد که توسط WHO از سال ۱۹۸۶ تاکنون و آکادمی آمریکایی اطفال توصیه شده است،‌ حاوی ۲درصد گلوکز  ( ۲۰ g/L)، ۴۵ تا ۹۰ میلی اکی والان در لیترسدیم ، ۲۰ میلی اکی والان در لیتر پتاسیم و یک مقدار پایه سیترات است. اخیراً ، معلوم شده که محلول‌هایی با اسمولاریته کمتر (اسمولاریته حدود ۲۰۰-۱۳۰ میلی اسمول در لیتر)، مشابه یا بیشتر از محلول‌های قدیمی در درمان اسهال در بچه‌ها، مؤثر است.
محلول‌های جدیدتر مثل Pedialyte، Infalite ،‌Lytren ، Equalyte و Rehydralyte عموماً حاوی گلوکز و نمک کمتری بوده و در داروخانه‌ها حتی بدون تجویز پزشک هم در اختیار فرد قرار می‌گیرند.
درمان خوراکی رهیدراسیون در مقایسه با رهیدراسیون وریدی عوارض کمتری داشته و ارزان‌تر است و در صورت استفاده برای اطفال، به والدین اجازه می‌دهد که در بهبود کودکانشان مشارکت داشته باشند.
نسبت قابل توجهی از کودکان ۹ تا ۲۰ ماهه در صورت استفاده از یک رژیم مایع یا نیمه جامد طی حمله‌های اسهال حاد، می‌توانند دریافت کافی و مداوم آب و الکترولیت‌ها را حفظ نمایند. حتی در اسهال حاد، روده می‌تواند حدود ۶۰ درصد غذای خورده شده را جذب کند.
بعضی از پزشکان، تغذیه‌ مجدد زود هنگام بعد از اسهال حاد را به تعویق می‌اندازند؛ علیرغم این واقعیت که استراحت روده در واقع زیانبارتر است. تجویز رژیم مایع صاف شده با قند بالا برای بهبود اسهال مناسب نیست.

سپاس از دکتر احمدرضا درستی مطلق متخصص تغذیه و رئیس انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذایی کشور

زیبــا شــو دات کام

مشکلات شایع روده‌ای یکی از مطالب منتشر شده در زیباشو دات کام است. می توانید عضو فید زیباشو باشید.