علل یبوست

یبوست علل مختلفی دارد. این بیماری در بیشتر مبتلایان علل عضوی ندارد و ناشی از اختلال عملکرد حرکتی روده یا اختلال در مکانیسم دفع مدفوع است. موارد زیر می‌توانند در ایجاد یبوست دخیل باشند:
۱- سفت شدن مدفوع: به دلیل مصرف ناکافی فیبرهای رژیمی، کم آبی بدن (عدم مصرف کافی مایعات)، مصرف برخی داروهایی که حاوی آهن، کلسیم و آلومینیوم هستند از قبیل: ضداسیدها، ضدتشنج‌ها، آرام بخش‌ها، مکمل‌های آهن، ادرار آورها

۲- کاهش و یا فقدان حرکات روده‌ای که به حرکات دودی معروف می‌باشد، به دلیل کم کاری غده تیروئید، فقر پتاسیم، آسیب به اسفنکتر مقعد، مصرف برخی داروها (مواد مخدر، کدئین، مورفین و ضد افسردگی‌ها، بی تحرکی، عدم مصرف کافی فیبرهای رژیمی، عدم مصرف غذا در فواصل زمانی منظم در طی روز، مصرف زیاد غذاهای پروتئینی، مسمومیت با سرب و سایر فلزات سمی آرسنیک، جیوه) و بیماری‌های شدید

۳- به تاخیر انداختن دفع مدفوع، چون باقی ماندن زیاد مدفوع در روده بزرگ باعث از دست رفتن بیشتر آب مدفوع و سفت شدن آن می‌شود ۴-تنگی قسمتی از روده که ایجاد انسداد کرده و اجازه عبور مدفوع را نمی‌دهد مانند: تومورها، استنوز روده و دیورتیکول (بیرون‌‌زدگی‌های‌ کوچک و‌ کیسه‌ مانند در دیواره‌ روده‌ بزرگ)

۵-یبوست روان‌تنی: که ریشه در اضطراب و عدم آشنایی با محیط دارد. استرس و اضطراب مزمن، بی‌میلی به دفع مدفوع و عادات غذایی نامطلوب عامل آن است

۶- سوء مصرف ملین‌ها و مسهل‌ها (به علت ایجاد وابستگی به آنها)

۷- مصرف زیاد چربی، قند و شکر (شیرینی‌جات و خامه)

۸- حاملگی (به علت تغییرات هورمونی و فشار رحم به روی روده)؛

۹-استرس و اضطراب ۱۰- ضعیف بودن عضلات کف لگن

۱۱- از دست رفتن الکترولیت‌های بدن از طریق ادرار، اسهال و یا استفراغ

۱۲- کهولت سن ۱۳- سفر کردن (به علت تغییر رژیم و فعالیت‌های روزمره)

۱۴- نشانگان روده تحریک‌پذیر: اسپاسم (گرفتگی) روده بزرگ باعث انقباض ممتد آن می‌شود، بنابراین حرکت مدفوع متوقف می‌شود.

۱۵- برخی بیماری‌ها: سکته، لوپوس، پارکینسون، آسیب به نخاع، دیابت، بیماری‌های نورولوژیک و عضلانی، و ام اس

MS) 16- عادات اجابت مزاج غلط (در کودکان)

اقدامات تشخیصی

پزشک معالج برای تمام بیماران مبتلا به یبوست از تمام اقدامات تشخیصی آزمایشگاهی یا رادیولوژی استفاده نمی‌کند. توجه به بعضی نشانه‌ها و علایم تعیین‌کننده نوع اقدامات تشخیصی است. دکترتان احتمالا سوالاتی را از شما در هنگام مراجعه می‌پرسند. مرسوم‌ترین سوالاتی که ممکن است پزشک از شما بپرسد عبارت هستند از: چه زمانی برای اولین بار نشانه‌های یبوست را تجربه کردید؟ آیا علائم یبوست‌تان موقتی یا ادامه‌دار بوده است؟ چقدر این علائم شدید هستند؟ به نظر می‌رسد که چه چیزی علائم یبوست شما را بهتر می‌کند؟ به نظر می‌رسد که چه چیزی علائم یبوست شما را بدترمی‌کند؟ آیا شما خونی را در مدفوع مشاهده می‌کنید؟ آیا در هنگام دفع، به شما فشار وارد می‌شود؟ آیا شما سابقه خانوادگی در ارتباط با مشکلات هضم و جذب یا سرطان کولون دارید؟ آیا شما مصرف داروی جدیدی را شروع کرده‌اید یا دز داروی جدیدتان را تغییر داده‌اید؟ به هنگام یبوست چه اقدامات درمانی را تاکنون انجام داده‌اید؟ پزشک معالج به شرح حال بیمار، معاینه بالینی، عوارض بیماری، تداوم بیماری، مقاومت به درمان‌های معمول و نشانه‌های خطر مانند کاهش وزن شدید و خروج خون از طریق مقعد توجه می‌کند. اقدامات تشخیصی شامل بررسی تاریخچه بیمار از نظر رژیم غذایی، داروهای مصرفی و فعالیت بدنی، بررسی آزمایشگاهی بیماری‌های داخلی مانند کم کاری تیروئید، آنالیز مدفوع برای شناسایی خون در آن، عکس‌- برداری با اشعه ایکس با تنقیه باریوم، سیگموئیدوسکوپی و کولونوسکوپی (آندوسکوپی روده بزرگ) می‌باشند که در دو مورد اخیر به وسیله یک لوله قابل انعطاف و دوربین دار روده بزرگ معاینه می‌گردد. یکی دیگر از روش‌های تشخیصی بررسی قدرت انقباض اسفنکتر مقعد است که در آن یک لوله باریک و قابل انعطاف وارد راست روده گردیده سپس با باد کردن یک بادکنک در سر آن عملکرد عضلانی راست روده و مقعد بررسی می‌شود.

توصیه‌های تغذیه‌ای برای کاهش یبوست

– روزانه۱۰-۸ لیوان مایعات مصرف کنید، مثلا هریک ساعت یک بار ۱ لیوان آب بخورید.
– آلو یا آب آلوی گرم ملین، سایر میوه‌های ملین شامل: انجیر، انگور، هندوانه، توت‌فرنگی، گلابی، زردآلو، زیتون، هلو، آب سیب، کیوی و … .
– به، سیب، موز نخورید.
– رژیم غذایی شما باید پرهیز باشد، برای این منظور نان و غلات سبوسدار و حبوبات و میوه و سبزی مصرف کنید. می‌توانید روزانه ۱ قاشق مرباخوری سبوس برنج همراه با آب بخورید .(رژیم پرفیبر در بیمارانی که پوست آنها به علت اختلالات نورولوژیک می‌باشد نمی‌تواند موثر باشد).
– روزانه حداقل ۵ واحد میوه و سبزی تازه مصرف کنید.
– پسیلیوم (اسفرزه) یک ملین حجم دهنده مدفوع است که آب موجود در روده را جذب کرده و سبب افزایش حجم مدفوع و دفع آن می‌شود. باید همراه با مقادیر زیادی آب یا مایعات خورده شود (به ازای هر قاشق چایخوری ۲۴۰سی سی یا ۱ لیوان مایعات بخورید).
– روغن کرچک به دفع کمک می‌کند ولی استفاده آن در بلند مدت سبب کاهش جذب کلسیم و ویتامین‌های محلول در چربی مثل A,D,E,K می‌شود.
– سنا، دانه کتان، شنبلیله، ریواس برای یبوست توصیه می‌شود. سنا بیشتر از ۲ بار در هفته توصیه نمی‌شود. البته برگ سنا در مصرف طولانی مدت باعث وابستگی به آن می‌شود، به طوری که بدون مصرف ملین شکم کار نمی‌کند.
– نعناع و چای بابونه سبب کاهش علایم یبوست می‌شود.
– چای پر رنگ نخورید.
– در مدتی که یبوست دارید ماست نخورید و به جای آن شیر بخورید.
– مرزه و دارچین استفاده نکنید.
– بیشتر غذاهایی که با نان سبوسدار خورده می‌شود مصرف کنید و کمتر برنج بخورید.
– از استرس و اضطراب خود بکاهید.
– حتما فعالیت بدنی داشته باشید روزانه حداقل ۳۰ دقیقه پیاده‌روی کنید.
– برقراری نظم برای دفع داشته باشید و به محض احساس دفع اجابت مزاج انجام گیرد.

درمان یبوست

روش درمان براساس علت یبوست تعیین می‌شود. در ابتدا باید رژیم غذایی این افراد اصلاح شود. در صورتی که جواب مناسب گرفته نشد، از داروهای ملین و به ترتیب از داروهای بی‌ضرر، کم ضرر و داروهای محرک شروع می‌کنیم تا به نتیجه مطلوب برسیم. البته تمام بیماران نیازمند مصرف دارو نیستند. تغییر در رژیم غذایی شامل توصیه به مصرف مواد غذایی پر فیبر مانند سبزیجات و افزایش مصرف میوه‌ است. افزایش تحرک و فعالیت بیمار نیز توصیه می‌شود. در صورت امکان قطع داروهایی که منجر به یبوست می‌شود از راه‌های درمان است. درمان کم‌کاری تیروئید و سایر بیماری‌ها باید انجام شود. برخی از ملینهای معروف عبارتند از هیدروکسید منیزیم، روغن‌های معدنی مانند پارافین، داروهای گیاهی مانند سنا، سی لاکس و پسیلیوم، ملین‌های اسموتیک مانند لاکتولوز، بیزاکودیل و روغن کرچک. روغن زیتون و روغن بادام نیز ملین‌های ملایم می‌باشند. که با عارضه‌ای همراه نمی‌باشند.

پیامدهای عدم درمان یبوست

عدم درمان باعث مشغله فکری در بیمار می‌شود و بیمار دایماً فکر می‌کند که روده‌اش سالم نیست. به علاوه، باعث عوارضی مانند خونریزی ناشی از بواسیر و چکیدن خون از مقعد می‌شود که در طولانی مدت برای دستگاه گوارش و روده‌ بزرگ مضر است. در مقالاتی ذکر شده که ممکن است باعث ایجاد سرطان روده بشود، اما هنوز این مورد به اثبات نرسیده است. بنابراین با توجه به پیامدهای این بیماری، تمام بیماران باید بلافاصله بعد از بروز علامت‌های آن به پزشک مراجعه نمایند.

عوارض مصرف خودسرانه داروهای شیمیایی

با توجه به اینکه داروهای شیمیایی اثر سریع و فوری دارند، در درازمدت به روده‌ی بزرگ آسیب می‌رسانند. علاوه بر این که ممکن است دستگاه گوارش به این داروها عادت کند و دیگر جوابی به آنها ندهد. بنابراین به هیچ وجه این بیماران نباید خودسرانه دارو مصرف کنند.
بهترین کار، رفع عوامل ایجاد کننده، تغییر رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی برای بهبود بیماری است و فقط در شرایطی که بهبودی حاصل نشد و بیمار در رنج بود، به توصیه پزشک از داروهای ملین استفاده شود.

چه وقت باید به پزشک مراجعه کرد؟

۱- تغییر در الگوی اجابت مزاج.
۲- مشاهده خون در مدفوع.
۳- درد شدید در شکم همراه با یبوست.
۴- درد در ناحیه مقعد.
۵- کاهش وزن بی علت.
۶- یبوستی که به رغم اقدامات درمانی بیش از ۷ روز ادامه می‌یابد.
۷- یبوست و اسهالی که بطور متناوب تکرار می‌شوند.
۸- یبوست در پی مصرف داروهای جدید.

دکتر حمید محقق پزشک داخلی مرکز تحقیقات گوارش و کبد

زیبــاشــو دات کام

همه چیز راجع به یبوست یکی از مطالب منتشر شده در زیباشو دات کام است. می توانید عضو فید زیباشو باشید.

افراد مبتلا به نفخ معمولا از افزایش حرکات روده و سروصدای بیش از حد روده ها و هم چنین گاهی از دفع ناقص ، شکایت می کنند.در موارد بسیاری از درد همزمان در ناحیه اپی گاستر و آروغ زدن شاکی هستند .
میزان گاز در روده ها بطور طبیعی در حالت های قبل از غذا و بعد از غذا حدود ۲۰۰میلی لیتر می باشد.در افراد با شکایت نفخ این مقدار از ۱۱۵تا ۱۰۰۰ میلی لیتر متغیر است.

ترکیب گازهای موجود در روده شامل هیدروژن ، اکسیژن، نیتروژن ،دی اکسید کربن ومتان می باشد که ۹۹%کل گازهای روده ای را تشکیل می دهند.ترکیب گازها در معده بیشتر اکسیژن و نیتروژن (همسان ترکیب هوا) است ودر روده بیشتر هیدروژن و متا ن می باشد.

هیچ کدام از گازهای فوق باعث بوی بد نمی شوند. و ترکیبات محتوی سولفور مثل متان اتیول، دی متیل سولفور وهیدروزن سولفید و هم چنین اسید های چرب زنجیره کوتاه و امونیا که از تجزیه پروتئین های جذب نشده در روده، توسط میکروبهای روده ای تولید می شوند ایجاد می گردد.

منشا گازهای معده و روده :
۱- بلع هوا
– مهمترین منشا وجود هوا در معده محسوب می شود. با هر بار انجام عمل بلع ، چندین میلی لیتر هوا به ویژه نیتروژن ، همزمان بلع می شود. با لقمه های بزرگ ،مقدار بیشتری هوا بلع خواهد شد. بلع هوا می تواند نشانه ای از استرس و اضطراب باشد و با جویدن آدامس و سیگار کشیدن تشدید می گردد. مقدار زیادی از این هوای بلع شده ،قبل از ورود به معده ، از طریق مری و دهان برگشت داده می شود. وضعیت بدن در انتقال هوا به روده ها موثر است .مثلا در حالت خوابیده ، هوا راحت تر به سمت روده حرکت می کند.

۲- تولید گاز ها در داخل روده
از ۵ گاز موجود در روده ۳ تای آن که شامل متان ،هیدروژن ودی اکسید کربن می باشد در روده و در اثر فعل و انفعالات باکتریهای روده و تجزیه مواد غذایی ، تولید می گردد.
ازدیاد رشد باکتریهای روده کوچک و هم چنین سوء هضم و سوء جذب مواد غذایی در روده ها باعث تشدید تجمع گاز در روده و بروز نفخ می شود.

۳- سومین منشا گاز های روده ای :
انتشار گاز ها از طریق خون به داخل لومن روده می باشد.

اختلالات مرتبط با بلع هوا:
آروغ زدن :
خروج هوای بلع شده به صورت ارادی و یا غیر ارادی از معده به طرف مری و دهان است. که توسط یکسری عوامل تشدید و تسهیل می گردد. عواملی که باعث شل شدن اسفنکتر تحتانی مری می شوند از جمله چربی ها ، شوکولات ونوشابه های گازدار ،موجب تشدید این حالت می شوند.

راهکار های درمانی :
پرهیز از مصرف عوامل ایجاد کننده و تشدید کننده بلع هوا .از جمله خودداری از مصرف آدامس،سیگار ،نوشابه های گاز دار،و خودداری از بلع لقمه های بزرگ غذا وآب. در موارد وجود اختلالات اضطرابی ،درمان ویژه لازم است.

دفع گاز از طریق معقد :
در افراد سالم روزانه ۵۰۰-۱۵۰۰ میلی لیتر گاز در ۱۰-۲۰ مرتبه از طریق معقد گاز دفع می شود. بعضی عوامل باعث ازدیاد درک فرد از میزان دفع گاز می شوند از جمله تغییر در میزان حرکات روده و افزایش میزان میکروب های روده ای که اغلب در نتیجه مصرف آنتی بیوتیک ها یا سایر داروها بروز می کند ،عوامل تغذیه ای از جمله مصرف زیاد نشاسته غیر قابل جذب و لاکتوز و سوربیتول و فروکتوز و هم چنین نوشابه های گاز دار -،عوامل روانی که باعث افزایش احساس دفع گاز می شوند.

راهکار های درمانی :
پرهیز از مصرف غذاهای موثر در ایجاد گاز- داروهایی مثل سیمتیکون وبیسموت و شارکول فعال شده-و beano در بعضی موارد استفاده می شود .- در صورت وجود رشد بیش از حد میکروب های روده ،درمان اختصاصی لازم دارد.

اتساع و نفخ شکمی
نفخ به احساس پری شکم توسط فرد اطلاق می شود در حالیکه اتساع شکمی به صورت افزایش قطر شکم مشخص می شود.احساس نفخ شکمی به علت وجود گاز در روده ها گزارش می شود اما شدت نفخ ارتباط مستقیمی با میزان گاز موجود در ورده ندارد.
اختلال حرکتی روده در سندروم روده تحریک پذیر یا نفخ عملکردی در بعضی از افراد باعث احساس نفخ می شود.

احتباس هوا در خمیدگی های روده بزرگ (خم طحالی و خم کبدی) موجب اتساع شکم می شود که به نام سندروم خم طحالی یا کبدی معروف است.این حالت گاهی در سندروم روده تحریک پذیر دیده میشود.

راهکار های درمانی :
آنتی کولینرژیک نباید مصرف شود. شارکول، ریفاکسیمین گاهی کاربرد دارند.
سوءجذب کربوهیدراتها مثل لاکتوز از علل ایجاد نفخ می باشد

نفخ و راهکار های درمانی

در حقیقت شرایطی باعث تشدید میزان گازهای موجود در معده و روده میشوند ؛از جمله می توان به عواملی همانند بلع لقمه های بزرگ غذا و مایعات ، آدامس جویدن ،سیگار کشیدن ،غذا خوردن در شرایط پراسترس و اضطراب که موجب سریع خوردن غذا و عدم جویدن مطلوب غذا در حفره دهانی می شود، در این شرایط مقادیر نسبتا زیادی هوا همزمان بلع شده و وارد مری ومعده می شود.

البته در افراد سالم ،مقدار زیادی از این هوای بلع شده ،قبل از ورود به معده ،به طرف دهان برگشت داده می شود و بطور غیر ارادی خارج می شود .ولی در افراد مستعد به ناراحتی های گوارشی این برگشت بطور مطلوب انجام نمی گیرد.
درشرایط خاصی ، نفخ شکمی ،ممکن است که نشانه بیماری جدی و خطرناکی باشد از جمله می توان به بروز نفخ در سنین بالا که می تواند دال بر بیماریهای روده ای ( عفونی- التهابی –بدخیمی) باشد . گاهی وجود بیماری های سوءهاضمه و سوءجذب به صورت نفخ و اتساع شکمی بروز می کند.

در مواردی که بیماری زخم معده و اثنی عشر موجود باشد و یا التهاب و عفونت میکروبی هلیکو باکتر معده موجود باشد هم می تواند باعث نفخ شود. دربیماری های سوءجذب مثل بیماری سلیاک (سوءجذب پروتئین گندم وغلات) وسوءجذب شیر ، رشد بیش از حد باکتری های روده بدنبال مصرف انتی بیوتیک ویا به علت دیورتیکولوز روده باریک، و سایر بیماری های مخاط روده ، نفخ به تنهایی و یا با سایر علائم گوارشی بروز می کند.

بنابراین توصیه می شود که در افرادی که با شکایت نفخ و یا سایر علائم ازدیاد گازهای معده و روده مراجعه می کنند با گرفتن شرح حال کامل و معاینات مطلوب، لازم است در صورت شک به بیماری های ارگانیک و جدی ، بررسی های کامل و ضروری انجام شود تا از علل خطرناک نفخ غفلت نشود.

در صورت شک به بیماری های معده و اثنی عشر انجام تست هلیکوباکتر و گاهی بررسی اندوسکوپی لازم است. در صورت شک به بیماری های سوءجذب ،لازم است تست های سرولوژی ویا تنفسی درخواست گردد و گاهی لازم است که از اثنی عشر و یا سایر قسمت های روده باریک نمونه برداری کرد. در صورت شک به بیماری روده بزرگ لازم است که کولونوسکوپی وبیوپسی انجام شود.
در نهایت باید به این نکته توجه شود که در موارد بسیاری ،در صورتی که شک به بیماری ارگانیک نباشد، با رعایت یکسری شرایط و عوامل می توان میزان ناراحتی های ناشی از نفخ را کاهش داد.

خودداری از جویدن آدامس، کشیدن سیگار، رفع استرس ها ، خودداری از مصرف مواد خوراکی که باعث شل شدن اسفنکتر تحتانی مری و در نتیجه رفلاکس می شوند،مثل شوکولات- قهوه –چای – نوشابه های گازدار-خودداری از مصرف مواد غذایی که باعث نفخ میشوند مثل کلم و کلم پیچ – حبوبات –فیبر زیاد . این ها از جمله توصیه های کاربردی در این زمینه هستند.

در افرادی که آروغ زدن دارند تغییر عادات غذایی و رفع استرس موثر است.
در افرادی که دفع گاز روده ای دارند توصیه های غذایی مفید است.
در افراد مشکوک به رشد بیش از حد میکروب های روده ، انجام تست تنفسی هیدروژن و درمان اختصاصی مفید است.
در افراد با اتساع شکمی لازم است بیماری های سوء جذب همانند سلیاک بررسی شود.

دکتر ناصر خمیسی فوق ثخصص گوارش و کبد

زیبــا شـــو دات کام

نفخ ؛ علت ها و راهکارهای درمانی یکی از مطالب منتشر شده در زیباشو دات کام است. می توانید عضو فید زیباشو باشید.