دانستنی های سینوزیت

بيشتر سرماخوردگي‌ها كه عامل آنها يكي از ويروس‌هاي سرماخوردگي است و باعث گرفتگي بيني مي‌شوند، پس از چند روز بهبود مي‌يابند. اما اگر سينوس‌ها ملتهب شوند، علائم ديگري مانند سردرد و يا تورم دردناك صورت ممكن است ايجاد شود. اگر از زمان شروع سينوزيت چند روز گذشته باشد، به آن «سينوزيت حاد» مي‌گوييم. همچنين ممكن است يك مشكل طولاني مدت باشد و بدون درمان هيچ‌ وقت كاملا برطرف نشود كه به آن «سينوزيت مزمن» مي‌گوييم. سينوزيت مزمن شيوع كمتری دارد و يك نفر از هر هزار نفر را مبتلا مي‌كند. كودكان زير يك‌سال مبتلا به سينوزيت نمي‌شوند، زيرا سينوس‌هاي آنها به طور كامل تشكيل نشده؛ ولي بقيه افراد ممكن است به سينويت مبتلا شوند.

بنابراين، سرماخوردگي و عفونت‌هاي ويروسي حاد، شايع‌ ترين علت ايجاد كننده سينوزيت است. اين بيماري از بيماري‌های شايع بوده و از آنجا كه اغلب با سرماخوردگي يا حساسيت اشتباه گرفته مي‌شود و فرد به پزشك مراجعه نمي‌كند، شيوع آن بيشتر از مواردي است كه تشخيص داده مي‌شود. علت سينوزيت مي‌تواند عفونت با باكتري، قارچ و يا التهاب در نتيجه حساسيت باشد، كه در هر صورت مراجعه به پزشك ضروري است.

عـــلائــم

علامت اصلي سينوزيت دردهاي ضربان‌دار و احساس فشار در صورت است كه با خم شدن به جلو بدتر مي‌شود. سينوزيت پيشاني باعث درد بالاي ابرو مي‌شود و پيشاني در هنگام لمس ممكن است دردناك باشد. سينوزيت فكي باعث درد فك فوقاني و دندان‌ها و گونه مي‌شود و ممكن است با درد دندان اشتباه شود. التهاب سينوس‌هاي اتوئيد با درد در اطراف و بين چشم‌ها و اطراف بيني همراه است و التهاب سينوس‌هاي اسفنوئيد مي‌تواند باعث گوش درد، درد گردن، درد در پشت چشم‌ها، در بالاي سر و يا ناحيه گيجگاهي شود. عود مجدد، گرفتگي بيني بعد از برطرف شدن علائم سرماخوردگي، ترشحات سبز غليظ يا زرد از بيني، علائم سرماخوردگي كه به درمان‌هاي معمولي جواب نمي‌دهد و بوي بد و دائمي در بيني از علائم ديگر بيماري هستند. همچنين سينوزيت مي‌تواند باعث تب بالا، ضعف، احساس خستگي، از بين رفتن حس چشايي، بويايي و سرفه‌هاي خلط‌دار كه هنگام شب بدتر مي‌شود، گردد. در موارد بسيار نادر عفونت به استخوان‌هاي صورت و يا غشاء پوشاننده مغز (مننژ) سرايت كرده و يا ممكن است ايجاد آبسه در ناحيه چشم، مغز و يا استخوان‌هاي صورت كند.

عــامــــل

عوامل ايجادكننده سينوزيت دو دسته‌اند: عواملي كه موجب انسداد منافذ خروجي سينوس‌ها مي‌شوند و عواملي كه در حركت مواد ترشحي سينوس‌ها اختلال ايجاد مي‌كنند، از مهم‌ ترين علل ايجاد سينوزيت هستند. اكثر ويروس‌هاي سرماخوردگي فقط باعث گرفتگي بيني مي‌شوند. در هر حال اگر غشاء مخاطي پوشاننده حفره بيني و سينوس‌ها متورم شوند، مي‌توانند باعث انسداد مسير خروج ترشحات مخاطي گردند. ترشحات جمع‌شده باعث احساس فشار و درد كه از علائم سينوزيت هستند، مي‌شوند. در سينوس‌هايي كه ترشحات آنها تخليه نمي‌شوند، امكان رشد باكتري‌ها و قارچ‌ها بيشتر است. عفونت باكتريايي اغلب باعث التهاب و درد بيشتر مي‌شوند. هر عاملي كه باعث التهاب و آزردگي مخاطي بيني به مدت طولاني و در نتيجه تورم مخاطي شود، منجر به سينوزيت مزمن مي‌گردد.

به عنوان مثال از عوامل زير مي‌توان نام برد: گرده گل‌ها و درختان و علف، هواي سرد، مصرف الكل، عطرها، هواي مرطوب و دمكرده، حساسيت به گرد و غبار موجودات ذره‌بيني به نام mite، قارچ‌ها، كپك و مصرف طولاني‌مدت داروها. افرادي كه مبتلا به آسم با زمينه آلرژي هستند، معمولا سينوزيت دارند. در حقيقت هر عاملي كه در بيني مانع تخليه ترشحات سينوس‌ها شود، باعث سينوزيت مي‌گردد. عواملي مانند پوليپ يا انحراف تيغه مياني بيني به يك طرف نيز مي‌توانند باعث سينوزيت شوند. عفونت دندان‌ها و لثه، عواملي كه باعث ضعف سيستم ايمني مي‌شوند (مانند عفونت HIV و همچنين بيماري سيستيك فيبروزيس) از عوامل ديگر سينوزيت مي‌باشند. آلودگي هوا و كشيدن سيگار هم مي‌تواند باعث تشديد سينوزيت شود. سيگار كشيدن و حتي در معرض دود سيگار بودن (مانند كودكاني كه والدين سيگاري دارند) فرد را مستعد سينوزيت مي‌كند. علاوه بر سينوزيت، عفونت‌هاي گوش مياني و حساسيت‌ها نيز از بيماري‌هايي هستند كه در كودكان در معرض دود سيگار بيشتر بروز مي‌كنند. به دنبال هر سرماخوردگي، معمولا مخاط سينوس‌ها نيز دچار التهاب مي‌شود كه با بهبود سرماخوردگي، اين التهاب نيز از بين مي‌‌رود. كودكان ممكن است 6-8 بار در سال به سرماخوردگي دچار شوند؛ اما شمار كمي از اين سرماخوردگي‌ها به سينوزيت منجر مي‌گردد.

سـينـوزيت مـزمـن
استفاده از اسپری های استروئيدي داخل بيني بكلومتازون از دو طريق مي‌تواند موثر باشد. در مواردي كه عفونت طولاني وجود داشته باشد، استفاده از اسپري باعث كاهش تورم و باز شدن دهانه سينوس‌ها و تخليه ترشحات مي‌شود و اگر آلرژي وجود داشته باشد، التهاب ناشي از آلرژي را نيز كم مي‌كند. استفاده از آنتي‌هيستامين‌ها
(مثل لوراتادين) نيز كمك‌كننده است. در موارد شديد ممكن است يك دوره كوتاه مدت استروئيدهاي خوراكي تجويز شود و جراحي آندوسكوپي به عنوان آخرين راه‌حل ممكن است نياز باشد. با آندوسكوپي، دهانه سينوس‌ها باز شده و تميز مي‌شوند. اين عمل تحت بيهوشي عمومي و يا بي‌حسي انجام مي‌گيرد و عمل معمول و بي‌خطري است. عوارض معمولا خفيف بوده و شامل آسيب به مخاط و استخوان‌هاي اطراف است. اگر فرد به طور مكرر مبتلا به سينوزيت حاد شود و يا عفونت سينوس او براي مدت سه ماه يا بيشتر باقي بماند، ممكن است به سينوزيت مزمن تبديل شود. علائم سينوزيت مزمن معمولا خفيف‌تر از نوع حاد است؛ ولي عدم درمان آن مي‌تواند باعث آسيب و تخريب سينوس‌ها و استخوان گونه شود كه گاهي ترميم آنها نياز به جراحي خواهد داشت.

پـيـشـگيـری
براي اينكه در هنگام سرماخوردگي و يا حملات حساسيت، به سينوزيت دچار نشويد، سينوس‌هاي خود را مرتب پاك كنيد و براي اين كار:
از داروهاي ضداحتقان خوراكي و يا قطره يا اسپري ضداحتقان بيني براي دوره كوتاه استفاده كنيد.  مرتب ترشحات بيني خود را تخليه كنيد.  مقادير زيادی آب بنوشيد تا ترشحات بيني رقيق شوند.  از مسافرت‌هاي هوايي در هنگام سرماخوردگي و حساسيت بپرهيزيد و اگر مجبور به اين كار هستيد، از اسپري‌هاي ضداحتقان قبل از بلندشدن هواپيما استفاده كنيد تا از انسداد سينوس و عدم تخليه ترشحات آن جلوگيري شود.  اگر حساسيت داريد، از چيزهايي كه باعث تحريك و شروع حساسيت و علائم آن مي‌شوند، اجتناب و در صورت عود حساسيت از آنتي‌هيستامين و اسپري بيني براي كنترل آن استفاده كنيد. با انجام بعضي كارها مي‌توان خطر ابتلا به سينوزيت را كاهش داد. اين موارد به خصوص در افرادي كه مستعد سينوزيت هستند، كمك‌كننده است:
هواي منزل را مرطوب نگهداريد.  از جاروبرقي‌هايي كه فيلتر‌كننده هوا دارند، استفاده كنيد.  از حيوانات خانگي دوري كنيد.  در صورت داشتن آلرژي، يك دوره درمان ضدآلرژي به صورت تزريقي استفاده شود.  مصرف سيگار را قطع كنيد.  قبل از شنا يا غواصي از اسپري‌هاي ضداحتقان استفاده نماييد.

تشــخـيـص

پزشك در مورد علائم سينوزيت سوال كرده و مناطقي از صورت كه دردناك يا متورم است، را لمس مي‌كند و روشي به نام transillumination را به كار مي‌برد. در اين تست نور به ناحيه پيشاني و يا فك در اتاق تاريك تابانده مي‌شود كه اگر نور عبور نكند، نشان‌دهنده انسداد و تجمع ترشح در سينوس‌هاست. اگر علائم و معاينات مشخصه سينوزيت باشد، معمولا بررسي بيشتري نياز نيست؛ مگر آنكه شكي وجود داشته باشد كه شامل راديوگرافي با اشعه ايكس و اسكن سينوس‌ها يا MRI است. در بررسي سينوزيت مزمن ممكن است آندوسكوپي سينوس لازم باشد. در اين تست تلسكوپي كه در انتهاي آن نور وجود دارد، وارد بيني شده و داخل بيني و دهانه سينوس‌ها را بررسي مي‌كند. در اين حالت معمولا بي‌حسي موضعي لازم است. تشخيص سينوزيت حاد در بيشتر مواقع از روي علائم بيمار و با معاينه دقيق وي امكان‌پذير است.

درمـــان

درمان سينوزيت باكتريايي بايد با آنتي‌بيوتيك مناسب صورت گيرد. علاوه بر آنتي‌بيوتيك، گاهي اسپري‌هاي دهان يا بيني و يا قطره‌هاي ضداحتقان براي رفع احتقان تجويز مي‌گردد. (از مصرف اسپري بيني و قطره بدون تجويز پزشك به مدت طولاني بايد خودداري كرد). همچنين تنفس در هواي مرطوب و شستشوي بيني با محلول‌هاي استريل مي‌تواند مفيد باشد. گاهي بيمار به يك آنتي‌بيوتيك جواب نمي‌دهد كه به علت مقاومت باكتری به آن آنتي‌بيوتيك است و اين درمان سينوزيت را مشكل مي‌كند. بيماران مي‌توانند با توجه به توصيه‌های پزشك از بروز اين حالت جلوگيري كنند. اگر به هر دليل براي شما آنتي‌بيوتيكي تجويز شد، توجه داشته باشيد كه در تمام طول مدت تعيين شده بايد آن را مصرف كنيد و اگر پس از چند روز احساس بهبودي كرديد، هرگز درمان خود را قطع نكنيد؛ چون اين كار باعث مقاوم شدن باكتري‌ها مي‌شود. اما درمان سينوزيت مزمن كمي متفاوت است. گرچه گاهي آنتي‌بيوتيك درماني شديد براي آن انجام مي‌شود، ولي گاه نياز به جراحي است تا انسداد ايجادشده در مسير سينوس برطرف شود. علاوه بر جراحي باز، امروزه جراحي سينوس با كمك اندوسكوپ نيز امكان‌پذير است. با اين وسيله جراح مي‌تواند مستقيما داخل سينوس را مشاهده كند و همزمان هر عامل غيرطبيعي، مثل بافت بيمار و يا پوليپ را برداشته و يا كانال‌هاي باريك بين سينوس‌ها را پاك كند. در سينوزيت حاد درمان‌هاي خانگي كمك‌كننده است، اين درمان‌ها شامل استراحت، تنفس بخار آب (بخور) و داروهاي خانگي كه به طور معمول از داروخانه‌ها مي‌توان تهيه كرد، مي‌شود. بروفن ابيوبروفن و استامينوفن براي تب مناسب است و داروهاي ضداحتقان، مثل پسودوافدرين يا منتول، باعث كاهش تورم و پرخوني در بيني شده و اجازه تخليه سينوس‌ها را مي‌دهد. تركيبات ضداحتقان را نبايد بيشتر از يك هفته استفاده كرد؛ زيرا مصرف طولاني‌مدت آنها تورم مخاط و انسداد را تشديد مي‌كند. در صورتي كه علائم در عرض يك هفته برطرف نشد، بايد به پزشك مراجعه نمود. ممكن است پزشك يك دوره آنتي‌بيوتيك تجويز كند.

سينوزيت در كودكان
در كودكان تكامل سينوس‌ها تا حدود 2 سالگي ادامه دارد؛ ولي آنها هم ممكن است به سينوزيت مبتلا شوند. تشخيص سينوزيت در كودكان مشكل است؛ زيرا عفونت‌هاي تنفسي در آنها بسيار شايع‌ تر و علائم خفيف‌ تر است و تشخيص را مشكل مي‌كند. علائم زير در كودكان ناشي از سينوزيت است و بايد در صورت مشاهده آنها به پزشك مراجعه كرد:  سرماخوردگي كه بيش از 10-14 روز طول بكشد و گاهي با تب خفيف همراه باشد.  ترشحات غليظ بيني به رنگ زرد – سبز  ترشحات پشت حلق كه گاهي باعث گلو درد، تنفس بدبو، سرفه، تهوع و يا استفراغ شود.  سردرد (معمولا زير 6 سال وجود ندارد)   تحريك‌پذيري يا خستگي  تورم اطراف چشم. اگر عليرغم درمان مناسب طبي، اين علائم همچنان ادامه داشت، بايد به دنبال يك عامل زمينه‌اي بود كه در اين ميان بايد حساسيت و عفونت‌های مكرر تنفسي به عنوان عوامل زمينه‌ای در نظر گرفته شوند.

دكتر فاطمه باقری

زیبــا شــو دات کام