آلرژی بینی

اجزای مختلف سيستم ايمني بدن با مواد بيگانه‌اي كه مي‌توانند براي بدن ما مضر باشند به مقابله مي‌پردازند. اين مواد شامل موجودات زنده مثل باكتري‌ها، ويروس‌ها، قارچ‌ها، انگل‌ها و يا موجودات غيرزنده مثل مواد موجود در هواي تنفسي يا غذاها مي‌باشند. البته هميشه اين دفاع سيستم ايمني به نفع بدن ما نيست، يكي از آن موارد همان آسیب‌های ناشي از افزايش حساسيت است كه تظاهرات آن را در بيني مي‌بينيم و به آن رينيت آلرژي مي‌گوييم. رينيت عبارت است از التهاب مخاط بيني. اگرچه به نظر می‌رسد حساسیت شايع‌ترين علت رينيت باشد، اما علل ديگري هم وجود دارد. بعد از دستگاه گوارش، مخاط بيني بيش از هر نسج ديگري با مواد خارجي در تماس است. آلرژن‌هاي موجود در هواي تنفسي شامل گرده‌هاي گياهان (درخت‌ها، چمن‌ها، علف‌ها) قارچ‌هاي ذره‌بيني، سبوسه‌هاي حيوانات، حشرات، گرد و خاك و پشم و پر پرندگان است. گرده‌هاي گياهان چون سبك‌ترند، به تعداد بي‌شمار و به طور گسترده در هوا منتشر مي‌شوند و از شايع‌ترين علل رينيت آلرژيك هستند.

 محيط خانه
گرده گل‌ها (بوته‌ها و درخت‌هاي گلدار) چون معمولاً سنگين و چسبنده بوده و به تعداد كم توليد مي‌شوند، جز در تماس نزديك باعث حساسیت نمي‌شوند. بعضي از قارچ‌ها در محيط خانه و بعضي در محيط خارج فراوان‌ترند. قارچ‌هاي محيط خانه در تمام سال رشد مي‌كنند و در نتيجه علائم ناشي از حساسیت نسبت به آنها مزمن‌تر است. قارچ‌هاي محيط خارجي با سرماي زمستان از بين مي‌روند و در هواي گرم و مرطوب تابستان و پاييز به آساني رشد مي‌كنند و علائم حساسیت فصلي را به وجود مي‌آورند. بعضي جانداران ريز ذره‌بيني هستند كه در سراسر دنيا پراكنده‌اند از اين جانداران مي‌توان «مايت‌‌» را نام برد كه جزء هشت‌پايان است و آلرژن عمده در مدفوع اين جانداران وجود دارد. غذای عمده آنها سلول‌هاي پوستي و اجزاي مرده پوست بدن انسان و شرايط مناسب براي رشد و تكثير آنها محيط گرم و مرطوب است. يكي از مكان‌هايي كه اين جانداران زندگي مي‌كنند، رختخواب انسان می‌باشد كه محيط خوبي براي تغذيه آنهاست. بعضي از حشرات كه بدن آنها پس از مردن مي‌پوسد و جزئي از گرد و خاك مي‌شود، مي‌توانند باعث رينيت آلرژيك شوند. انواع سوسك‌ها كه در سراسر جهان پراكنده‌اند و در خانه‌ها رشد و تكثير مي‌كنند، از مهم‌ترين اين حشرات هستند. در سلول‌هاي پوستي (سبوسه)، آب دهان، ادرار و مدفوع حيوانات خانگي مثل سگ و گربه و پرندگان مختلف آلرژن‌هاي مختلف وجود دارد كه علائم رينيت آلرژيك مزمن ايجاد مي‌كنند. از آلرژن‌ها مي‌توان به؛ پشم، پر، سبوسه، ادرار و مدفوع حيوانات، گرده‌هاي گياهان، قارچ‌ها، لاشه‌ حشرات، مواد نباتي و غذايي و مواد شيميايي گوناگون اشاره كرد.

 علائم بيماری
رينيت آلرژيك بيماري شايعي است که حدود 10 – 15 درصد از مردم به آن دچار هستند. رينيت آلرژيك در هر سني ممكن است شروع شود. شروع علائم در بيشتر بيماران قبل از بيست سالگي است. در شيوع بيماري از نظر جنسي اختلافي وجود ندارد. شايع‌ترين علائم رينيت آلرژيك عبارتند از: گرفتگي بيني، آبريزش، خارش و عطسه. گرفتگي بيني معمولاً دوطرفه است. انسداد مداوم يكطرفه ممكن است علامت پوليپ يا انحراف تيغه بيني باشد. كاهش بويايي اغلب با پوليپ همراه است، ولي در رينيت آلرژيك شديد نيز ممكن است ديده شود. كاهش حس چشايي كمتر پيش مي‌آيد. علاوه بر خارش بيني، خارش چشم، سقف دهان، گوش و گلو نيز دیده می‌شود. عطسه معمولاً در صبح شايع‌تر است. چشم‌ها ممكن است به ورم ملتحمه آلرژيك دچار شوند. مخصوصاً در رينيت آلرژيك فصلي، خارش، قرمزي، تورم ملتحمه چشم، آبريزش و ترشحات مخاطي به درجات مختلف وجود دارد. ماليدن چشم براي تسكين خارش، قرمزي و آبريزش را تشديد مي‌كند. پلك‌ها ممكن است قرمز و متورم شوند.

نشانه‌های آزمايشگاهی
راه‌هاي تشخيصی بسیاری برای رينيت آلرژيك وجود دارد كه شامل: آزمايش سلول‌شناسي ترشحات بيني، آزمايش خون از نظر ائوزينوفيلي خون محيطي، اندازه‌گيري مقدار كل IGE سرم و آزمايش خون (RAST) و واكنش پوستي است.

 درمان
شامل سه اصل كلي است: 1- دور شدن آلرژن‌هاي مربوط و فراهم ساختن محيط زيست مناسب 2- درمان با دارو (فارماكوتراپي)  3- كاهش واكنش سيستم ايمني نسبت به آلرژن‌هاي عامل (ايمونوتراپي)
جهت ایجاد یک محيط زيست مناسب براي بيمار، ابتدا بايد مشخص كنيم حساسیت بيني فصلي است يا دائمي و اینکه بيمار از محيط‌هاي بسته شكايت دارد يا از محيط‌هاي باز؛. مثلاً اگر شخص هنگام خارج شدن از محيط خانه و رفتن به محيط‌هاي باز علائمش تشديد مي‌شود، بايد سعي كند با استفاده از ماسك و يا وسايل مشابه و پوشاندن دهان و بيني از تماس با گرده‌هاي گياهان و همچنين دودها و گازهاي شيميايي كه در محيط خارج خانه وجود دارد، جلوگيري و سعي كند در فصلي كه آلرژي تشديد مي‌شود از رفتن به محيط‌هايي كه گرده‌افشاني گياهان زياد است خودداری ورزد. همچنین در ساعات شلوغ و پررفت و آمد از رفتن به محيط‌هاي آلوده و تجاري و از رانندگي زياد بپرهيزد و اگر شغل او به گونه‌ای است كه رينيت آلرژي را تشديد مي‌كند (مثلاً كارگر نقاشي ساختمان)، حتي‌المقدور تغيير شغل دهد و اگر نمي‌تواند با استفاده از ماسك‌هاي مخصوص كار كند، از قرار گرفتن در معرض بوهاي تند و دودها، به‌خصوص دود سيگار اجتناب ورزد، زیرا با اينكه دود سيگار به خودي خود نمي‌تواند ايجاد حساسیت كند، ولي در فرد حساس موجب واكنش شده و حساسيتش تشديد می‌شود.

در ديگر نقاط خانه:
1- از استعمال دخانيات خودداري شود. 2- بيمار نبايد روي مبلمان حجيم اسفنجي و قالي‌هاي ضخيم بنشيند. قالي پنبه‌اي (گليم) ترجيح دارد. 3- هيچ حيواني نبايد در خانه نگهداري شود.
4- گياهان زينتي را بايد در كمترين شمار نگه داشت. 5- از اسپرهاي ضد حشرات و خوشبوکننده‌های هوا زیاد استفاده نشود. 6- بيمار دچار حساسیت بايد حتي‌الامكان هنگام گردگيري و خانه‌تكاني از خانه دور باشد. 7- اگر تماس بيمار با آلرژن‌هاي موجود در هوا اجتناب‌ناپذير است (از جمله در مواردي كه بايد گردگيري كند) استفاده از ماسك سودمند است.  از داروهايي كه در درمان رينيت آلرژيك مفید هستند، مي‌توان از آنتي‌هيستامين‌ها و داروهاي ضداحتقان، كورتيكو استروئيدها كه به صورت موضعي تجويز مي‌شوند، نام برد. از كرومولين سديم هم به عنوان پيشگيري مي‌توان استفاده كرد.

 پيشگيری
اگر شخص در محيط خانه بيشتر دچار مشكل است، فراهم كردن يك محيط فاقد آلرژن‌ها مؤثرترین راه پيشگيري و درمان آلرژي است. اتاق خواب بيش از هر جاي ديگر اهميت دارد؛ چراکه بيشتر وقت بيمار در آن مي‌گذرد؛ بنابراين در اتاق خواب بايد نكات زير را رعايت كرد:

1- كف اتاق بايد از چوب يا موزائيك باشد كه به آساني بتوان گردگيري شود.
2- قالي، پرده‌هاي ضخيم، مبلمان انباشته از اسفنج، پشم و موي حيوانات در اتاق خواب نبايد وجود داشته باشد.

3- همه وسايل اتاق خواب بايد به آساني قابل شست‌وشو باشد. مبلمان چوبي يا فلزي و پرده‌هاي پلاستيك ساده ترجيح دارد.

4- از وسايلي كه به آساني به گرد و خاك آغشته مي‌شوند و گردگيري آنها دشوار است، نبايد استفاده شود.

5- اگر اتاق با هوا گرم و سرد مي‌شود (تهويه مطبوع) و يا مثلاً كانال كولر به اتاق راه دارد بايد مدخل هوا به اتاق را با چند لايه متقال پوشانيد كه ذرات موجود در هوا را جذب كند.

6- در و پنجره اتاق را بايد در فصولي كه گرده‌هاي گياهان در هوا فراوان و نيز در اوقاتي كه آلودگي هوا شديد است، بسته نگاه داشت.

7- اتاق را بايد يك الي دو بار در هفته با پارچه مرطوب گردگيري كرد. بهتر است بيمار هنگام گردگيري و تا چند ساعت پس از آن از اتاق دور باشد.

8- بالش‌ها بايد از الياف مصنوعي (پلي‌استر يا داكرون) پر شده باشند و ماهي يك بار شسته شوند.

9- تشك را بايد با جاروبرقي تميز كرد و به طور كامل در كيسه‌اي از پلاستيك كه درزهاي آن مسدود شده است (با زيپ يا نوار چسب) قرار داد.

10- پتوها را بايد زود به زود شست، روكش بالش و تشك و ملحفه بايد از الياف مصنوعي يا پنبه باشد.

11-  اسباب‌بازي‌ها بايد از چوب، فلز يا پلاستيك باشند. اسباب‌بازي‌هاي انباشته از مواد حساسیت‌زا را بايد از اتاق خواب دور كرد.

12-حيوانات را نبايد به اتاق خواب راه داد؛ نظير پرندگان، گربه و غيره.

 دكتر علی اصغر پيوندی-پزشك جراح و متخصص گوش حلق و بینی

زیبـا شـو دات کام