روزه از دید طب سنتی

روزه در واقع بهداشت کامل جسمی و شستشوي احشاء داخلي است روزه‌داري باعث ايجاد جسمي تازه و خالي از سموم مي‌شود. به اعتقاد بسياري از اطباء، انواع بيماري‌ها از تجمع زيادي غذا در معده و روده كه هضم كندي دارد آغاز مي‌شود و تنها راه درمان روزه است. بقراط و فيثاغورث به مردم زمان خود نوعي از روزه‌داري را كه شامل پرهيز از غذا بود، توصيه مي‌كردند. در تاريخ طب سنتي ايران نيز تمام حكما، بر نقش روزه و پرهيزهاي متناوب در پيشگيري و مداواي انواع بيماري‌ها سفارش نموده‌اند. در اثر عمل روزه گرفتن بدن تمام سموم خود را براي حفظ سلامتي خود، دفع مي‌كند. اخيرا در كشورهاي اروپايي، بيمارستان‌هايي افتتاح شده كه از طريق روزه بسياري از بيماري‌ها را معالجه مي‌كنند.

پزشكان سنتي عقيده دارند فايده بزرگ كم خوردن و پرهيز نمودن از غذا در يك مدت كوتاه آن است كه چون معده حدود 11 ماه پر از غذا بوده است در مدت يك ماه روزه‌داري مواد غذايي خود را دفع مي‌كند. همچنين كبد هم براي حل باقيمانده غذاي جمع‌شده در معده صفراي خود را تخليه مي‌كند. تمام دستگاه گوارش در اين مدت استراحت مي‌كنند. روزه يعني كم خوردن و كم آشاميدن در مدت معيني از سال كه بهترين راه حفظ تندرستي است و طب قديم و جديد هر دو به آن اعتقاد دارند.
اگر بپذيريم كه سهم كمي از غذايي كه مي‌خوريم براي حياتمان كافي است و با بقيه اضافه آن در واقع پزشكان امرار معاش مي‌كنند (نظر يكي از دانشمندان طب سنتي) و با توجه به نقايصي كه طب جديد در حوزه تغذيه با آن روبرو است اهميت دادن به آموزه‌هاي ديني و سنتي گذشتگان بيشتر روشن مي‌شود. امروزه به وضوح ثابت شده است كه خصوصاً روش‌هاي نادرست تغذيه عامل بسياري از مرگ و ميرها است. در پاسخ به افراد ناآگاهي كه روزه را براي بدن مضر مي‌دانند و دائماً از سختي آن در ماه‌هاي گرم سال شكايت دارند تنها كافي است بگوييم طبق تحقيقات جديد انجام شده مشخص شده است كه روزه مقاومت سلول‌هاي مغزي را به هيپوكسي و حالاتي كه در سكته مغزي رخ مي‌دهد افزايش داده و نقش مؤثري در پيشگيري از بيماري‌هاي مغزي داشته و مثلا روند آلزايمر را كند مي‌سازد.

چرا سي روز روزه مي‌گيريم؟
امروزه در مکاتب مختلف بدلایل گوناگونی اغلب چند روز متفاوت در ماه یا روزه گرفتن در روزهای مشخص توصیه میشود . اما چرا در دين ما توصيه به سي روز شده است؟ طبق نظر دانشمندان در اين دوره در تركيب خون هيچ تداخلي ايجاد نمي‌شود و به عبارتي تغییری  در آن حاصل نمي‌شود. همانطور كه مي‌دانيم خون يكي از عناصر چهارگانه مهم از طب سنتي در سلامت انسان است و هرگونه تغييري در تركيب آن نشانه آغاز بيماري است. براساس علم امروزي هم ذخاير گليكوژن كبدي و ذخاير چربي بدن براي تأمين نياز يك ماه بدن به تنهايي كافي است. بنابراين هيچ مشكلي از جهت كم خوردن غذا براي بدن به وجود نخواهد آمد.

با چه غذايي افطار كنيم؟
در طب سنتي توصيه فراوان به مصرف آب گرم در هنگام افطار (بعد از زمان طولاني خالي بودن معده) شده است چون اين عمل باعث گرم شدن معده مي‌شود. مصرف آب سرد هنگام افطار باعث سردي و انقباض معده شده و مانع ترشح مناسب شيره‌هاي معدي مي‌شود. امروزه در طب سنتي مصرف آب سرد و يخ را مضر مي‌دانند و بر اين عقيده‌اند كه آب سرد چربي مواد غذايي داخل معده را به صورت سفت و غيرقابل جذب در مي‌آورد كه اين چربي‌ها در ديواره سلول‌ها رسوب داده و موجب پيدايش سلول‌هاي سرطاني در طول زمان خواهد شد. استفاده از شربت‌هاي سنتي مثل خاكشير، تخم شربتي براي افراد سرد مزاج (بلغمي‌ها) و شربت سكنجبين براي افراد گرم مزاج‌ (دموي‌ها) در ماه رمضان توصيه مي‌شود. شربت خاكشير حتي در سحر هم توصيه مي‌شود چون وقتي دانه‌ها در مجاورت آب قرار گيرند مي‌توانند چندين برابر وزن خود آب جذب كرده و متورم شوند در نتيجه اين دانه‌ها آب زيادي را در بدن نگه داشته و بتدريج در بدن آن را آزاد مي‌‌كنند بنابراين براي رفع عطش در هنگام روزه‌داري بسيار مفيد است. شربت سكنجبين هم رفع‌كننده عطش است و بخصوص اگر همراه خيار رنده شده نوشيده شود، براي دفع گرما نافع‌تر است. از آنجا كه در هنگام روزه‌داري بدن از ذخاير خود استفاده مي‌كند و سوخت و ساز و دفع مواد بيشتر است خون حالت اسيدي بيشتري مي‌گيرد بنابراين موادي كه به خون حالت قليايي بدهند مثل آب ميوه‌هاي طبيعي (به جز آب آلو، آب گوجه‌فرنگي و زردآلو) و شير نيز در ماه رمضان مفيد هستند. بايد همين‌جا متذكر شويم آبميوه‌ها و نكتارهاي مصنوعي در واقع نوعي نوشابه هستند و متأسفانه سودازا هستند و به هيچ‌وجه قلياييت خون را افزايش نمي‌دهند. مواد نامبرده همچنین  به علت محتواي زياد شكر چاق‌كننده هستند. مصرف مواد قندي طبيعي مثل خرما و شربت‌هاي طبيعي به همراه گلاب و… براي جلوگيري از افت قند خون بعد از افطار مفيد هستند.
استفاده زياد از قندهاي ساده مثل شكر، زولبيا و باميه و … باعث افزايش ناگهاني قند خون و سردرد  هنگام افطار مي‌شود و نوسان شديد قندخون به رگ‌هاي مغزي آسيب وارد مي‌كند. استفاده از غذاهاي ملين مثل حليم و آش كه حاوي نخود است (نخود صفرا براست) و مصرف  تركيبي از آن به نام هوموس که در نواحي مديترانه‌اي متداول است و شير برنج و فرني بسيار مناسب است. خوردن غذاهاي خشك كمتر توصيه مي‌شود (مثل كوكو وکتلت) مگر اينكه حتماً با سبزي‌خوردن و ليموترش باشد.

اهميت وعده سحر:
در ادعيه گذشتگان ما توجه زيادي به مصرف وعده سحر شده است. دعاهاي مخصوص اين زمان خود نشان‌دهنده اهميت آن در روند روزه است. هر كدام از ما خاطرات سحري‌هايي كه همه افراد خانواده دور هم و سر يك سفره جمع مي‌شديم را به خاطر داريم. اما امروزه متاسفانه كوچك شدن خانواده‌ها و اجبارهاي كاري باعث چشم پوشي از سحري خوردن  شده است. شايد در زمان‌هايي كه روزها كوتاه‌تر هستند حذف وعده سحري مشكلي به دنبال نداشته باشد اما در روزه‌هاي فعلي كه طول روزه‌داري حدود 16 تا 17 ساعت در روز می‌رسد حذف وعده مهم سحري توان و طاقت فرد را كاهش داده و سردرد و افت قند خون را در طول روز براي او به دنبال دارد. مسأله مهم ديگر خوابيدن با شكم پر بعد از سحر است زيرا باعث سوءهاضمه و مشكلات گوارشي مي‌شود. حكمت روزه، تنظيم اعمال حياتي بدن و دفع اخلاط فاسده از بدن است. با خوابيدن بعد از سحري با شكم پر، نه تنها كمكي به سيستم گوارشي خود ننموده‌ايم كه فشار روي معده خود را مضاعف كرده‌ايم. بعلاوه در اين ماه، نياز به شادابي و نزديك‌تر شدن به خدا داريم. با شكم پر خوابيدن باعث كسلي و خمودگي ما در روز بعد مي‌شود و فرصت بازسازي‌مان را از دست مي‌دهيم. بهترين وقت خوابيدن هنگامي است كه هضم معدي انجام گرفته و غذا از دهانه معده عبور كرده باشد.

غذاي مناسب سحر:
همانطور كه گفتيم وعده سحر بسيار مهم است. حتي اگر به سبكي وعده صبحانه باشد نبايد حذف شود. سعي كنيد از غذاهاي خشك مثل كوكو و كتلت در سحر اجتناب كنيد چون در طول روز بسيار تشنه مي‌شويد. مصرف شير ولرم با خرما، انواع ميوه يا آب آن، يا يك صبحانه مختصر بهترين انتخاب براي وعده سحر هستند. حتماً در سحر از ليموترش به همراه آب استفاده كنيد تا بوي بد دهان شما در طول روز از بين برود. توصيه مي‌شود از غذاهاي چرب و سرخ‌شده كمتر استفاده كنيد زيرا اين غذاها سودازا هستند و در ماه رمضان كه بدن خود دچار خشكي مي‌شود اين خشكي را تشديد مي‌كنند. انواع نوشابه‌ها، آبميوه‌ها و بادمجان سرخ‌‌شده سودازا هستند. استفاده از شربت‌هاي گياهي مثل شربت گل سرخ و گل بنفشه به پاكسازي بدن كمك مي‌كنند.
در پايان يادآوري مي‌كنيم كه به اعتقاد بسياري از اطباء انواع بيماري‌ها از غذاهاي زيادي كه از معده مي‌گذرد و تحليل نمي‌رود، سرچشمه مي‌گيرد و تنها راه درمان روزه است. پس با رعايت رژيم صحيح و پرهيز از پرخوري (چون بالاخره حكمت روزه گرسنگي كشيدن و استراحت اندام‌هاي داخلي است) بهترين و بيشترين سود را از روزه خود بگيريم

بهناز عباسی ‌مقدم کارشناس ارشد تغذیه

زیبـاشـو دات کام