دشمنان روده را بشناسید!

در حال حاضر در بسیاری از نقاط دنیا، سرطان (و از جمله سرطان روده)، دومین عامل مرگ و میر (پس از بیماری‌های قلبی) است. شاید حذف عوامل ایجاد کننده سرطان روده به طور کلی ممکن نباشد، اما مطمئنا مي‌توان با داشتن یک رژیم غذایی مناسب و سالم، احتمال ابتلا به این بیماری را به میزان قابل توجهی کاهش داد. روده عضوی مهم و حیاتی در بدن است که سلامت آن ارتباط مستقیم با نوع تغذیه افراد دارد. برای حفظ سلامت این عضو، باید به کیفیت تغذیه خود بیش از پیش توجه کنیم. آماری مربوط به سال 2010 نشان مي‌دهد که علت بیش از یک سوم از 569500 مرگ ناشی از سرطان در آمريکا، تغذیه نامناسب، چاقی و کم تحرکی بوده است.

همه ما توصیه‌هایی از قبیل خوردن میوه و سبزیجات و داشتن تحرک را بارها از منابع و افراد گوناگون شنیده‌ایم؛ اما به همان میزان که شناختن غذاهای مفید برای جلوگیری از ابتلا به بیماری‌ها ضروری است، آشنا شدن با مواد مضری که باید از آنها به شدت اجتناب کرد نیز لازم است. برای شروع مبارزه‌ای جدی با بیماری‌های روده (و از جمله سرطان)، لازم است در مصرف مواد غذایی زیر نهایت دقت و تعادل را به خرج دهید. برخی از این مواد باید به کلی از رژیم غذایی تان حذف شوند.

گوشت‌های فرآوری شده
شاید شما هم مثل بسياري از افراد عاشق سوسیس، کالباس یا همبرگر باشید، اما این گونه گوشت‌های فرآوری شده جزو مواد غذایی کمتر مناسب، به حساب مي‌آیند. با خوردن گوشت‌های فرآوری شده، شما در واقع در حال مصرف سدیم نیترات هستید. از این ماده به عنوان نگهدارنده، تثبیت‌کننده رنگ، طعم‌دهنده و ضد‌میکروب استفاده مي‌شود. متاسفانه ثابت شده که سدیم نیترات در بدن انسان به نیتروزآمین‌های سرطان‌زا تبدیل مي‌شود. به همین دلیل است که بسياری از تحقیقات و آزمایشات، رابطه‌ای قوی بین مصرف گوشت‌های فرآوری شده و ابتلا به سرطان را ثابت کرده‌اند.

گوشت قرمز
برخی تحقیقات نشان مي‌دهند که مصرف فراوان یکی از مواد مغذی موجود در گوشت قرمز، مرغ و لبنیات مي‌تواند منجر به ایجاد پولیپ‌های روده‌ای شود که در نهایت ممکن است به سرطان روده منتهی شود. هر چند این تحقیقات در سطح مقدماتی بوده و هنوز نمي‌توان به طور قطع بر آنها تکیه کرد، اما توجه به نتایج آن خالی از فایده نیست. گوشت قرمز تنها عامل مشکلات روده‌ای نیست، بلکه مصرف فراوان مرغ و ماهی نیز مي‌تواند موجب بروز بیماری‌های روده‌ای شود. مطالعات اخیر بر روی 32000 نفر در طول 6 سال، نشان مي‌دهد افرادی که در رژیم خود گوشت، مرغ و ماهی بیشتری مصرف مي‌کرده‌اند، سه برابر بیش از سایرین به بیماری‌های روده مبتلا مي‌شوند. علت این امر وجود ماده‌ای به نام کولین در این مواد غذایی است. در عین حال ثابت شده که مصرف حبوبات (مانند لوبیا، نخود و عدس)، احتمال ابتلا به سرطان روده را تا 50 درصد کاهش مي‌دهد، البته باید توجه داشت که مصرف مقدار مناسب گوشت قرمز (به دلیل وجود پروتئین و آهن فراوان در آن) در رژیم غذایی ضروری است. انتخاب گوشت‌های تازه و طبیعی، به کاهش خطرات آن کمک بسیار مي‌کند. نکته قابل توجه دیگر این است که پختن و یا سرخ کردن گوشت در دمای بالا و به مدت طولانی، مي‌تواند سرطان‌زا بودن آن را تشدید کند. برخی آمینو اسیدهای موجود در گوشت، در دمای بالا تبدیل به آمین‌های هتروسیکلیک (HCA) مي‌شوند. این مواد احتمال ابتلا به سرطان روده را افزایش مي‌دهند.

سیب‌زمینی سرخ کرده و چیپس
چیپس و سیب‌زمینی سرخ کرده حاوی مقادیر زیادی آکریلامید هستند. این ماده نیز در اثر تماس برخی مواد غذایی با حرارت بالا (هنگام پختن یا سرخ کردن) ایجاد مي‌شود. آزمایشاتی که تا کنون بر روی حیوانات صورت گرفته نشان مي‌دهد که آکریلامید‌ها مي‌توانند منجر به بروز چندین نوع سرطان و از جمله سرطان روده شوند. در کل مي‌توان گفت آکریلامید‌ها در اثر حرارت دیدن هر یک از مواد غذایی مي‌توانند ایجاد شوند؛ اما احتمال تشکیل آنها از سیب‌زمینی بسیار بیشتر است. این مسئله آنقدر جدی است که سازمان بهداشت جهانی (WHO) در رابطه با آن اظهار نگرانی جدی کرده است.

قند- خصوصا فروکتوز
شاید شما هم شنیده باشید که قند، غذای سلول‌های سرطانی است. هر چند همه سلول‌ها (اعم از سلول‌های سالم و سرطانی)، برای رشد و تکثیر خود از فروکتوز (يکی از اجزای قند و شکر معمولی که به قند ميوه نيز معروف است)، استفاده مي‌کنند؛ اما استفاده سلول‌های سرطانی از این نوع قند بسیار بیشتر و موثرتر از سلول‌های سالم است. تحقیقات، رابطه ای قوی بین مصرف قند و رشد سرطان روده در بدن نشان مي‌دهند. به همین دلیل توصیه مي‌کنیم برای جلوگیری از ایجاد این نوع سرطان یا پیشرفت آن، مصرف قند را محدود کنید. برخی معتقدند فروکتوز (که در مواد غذایی شيرين شده و از جمله در نوشابه موجود است)، در تغذیه و رشد سلول‌های سرطانی از گلوکز موثرتر است. محققان برای اثبات این نظریه از فروکتوز و گلوکز برای تغذیه سلول‌های سرطانی در محیط آزمایشگاه استفاده کردند. نتایج نشانگر این موضوع است که هر چند سلول‌های سرطانی گلوکز را بهتر جذب مي‌کردند، اما با استفاده از فروکتوز مي‌توانستند تکثیر سلولی انجام دهند. این مسئله به این معناست که مصرف فروکتوز در تکثیر و گسترش سلول‌های سرطانی موثر‌تر است.

سخن پاياني
در انتها يادآوری می شود که مشکلات و بیماری‌های مربوط به روده (و از جمله سرطان روده)، علل و عوامل گوناگونی دارد؛ که از جمله این عوامل مي‌توان به تغذیه نامناسب اشاره کرد. با داشتن یک رژیم غذایی سالم و بدون خطر، مي‌توان احتمال ابتلا به انواع بیماری‌های روده (خصوصا سرطان) را به میزان قابل توجهی کاهش داد.

دكتر احمدرضا درستی متخصص تغذیه

زیبــاشــو دات کام