بدگمانی،بد گمانیست!

می‌‌خواهیم از اختلالی سخن بگوییم كه متاسفانه در كشور ما شایع است و در بسیاری موارد برای فرد مبتلا آشكار و شناخته شده نیست و حتی به دلیل فرهنگ جامعه ما بسیاری از اطرافیان، ویژگی‌‌های افراد مبتلا به آن را با غیرت مردانه، تعصب، حسادت زنانه و گاه با حمایت و مراقبت و دلسوزی یا حتی دینداری اشتباه می‌‌گیرند و در نتیجه نسبت بدان سكوت می‌‌كنند و به جای درمان فرد بیمار یا دارای اختلال، خود را با استانداردهای بیمار او سازگار می‌‌كنند!

این اختلال، همان اختلال شخصیت بدگمان است كه البته در اشكال حادتر و بیمار گونه تری هم ظاهر می‌‌شود. نوع حاد و بیمار گونه تر آن، به دلیل شدت و مخرب بودن نشانه‌‌ها زودتر شناسایی می‌‌شود و اغلب، كار بیمار به بستری شدن در بیمارستان می‌‌انجامد تا روال درمان انجام شود.

اما در حالت اختلالی آن، ما اغلب با افرادی روبرو هستیم كه شك و تردید ناسالم نسبت به محیط و اطرافیان دارند و در واقع گمان می‌‌كنند همه افراد بد، ناسالم و مجرم‌‌اند مگر آن كه خلاف آن ثابت شود! در حالی كه انسان‌‌های سالم درست برعكس این نظر را دارند یعنی معتقدند كسی بد یا مجرم نیست مگر آن كه خلاف آن اثبات شود.

نشانه‌‌های رفتاری

معمولا افراد بدگمان، نسبت به همه افراد، بی‌‌اعتماد و شكاك هستند و مسوولیت احساس بی‌‌اعتمادی خود را به عهده نمی‌گیرند و آن را به دیگران نسبت می‌‌دهند.

این‌‌ها اغلب تحریك پذیر، پرخاشگر و خشمگین‌‌اند و حالت متخاصم دارند. افراد متعصب و جزم اندیش، افرادی كه مداركی دال بر تخلف دیگران از قانون گردآوری می‌‌كنند، كسانی كه به همسر خود بدون وجود دلایل و مدارك كافی سوء ظن مرضی دارند و اشخاص بدعنقی كه اهل دعوا و مرافعه‌‌اند و… اغلب دچار اختلال شخصیت پارانوئید یا همان اختلال شخصیت بدگمان هستند.

این افراد مشغولیت دائم ذهنی و شكی اثبات نشده در مورد وفاداری یا قابل اعتماد بودن دوستان و اطرافیان دارند و از اعتماد كردن به دیگران اكراه داشته و حتی اگر كسی یك بار به آنها توهین كرده، آسیبی رسانده یا بی‌‌احترامی كرده باشد، هرگز او را نمی بخشند.

همچنین افراد با اختلال بدگمان، چنانچه با كوچك ترین نكته ای احساس كند به شخصیت یا اعتبارش لطمه وارد شده است (حتی اگر دیگران چنان معنایی را در آن نكته نیابند) شتابان واكنشی خشمگینانه نشان می‌‌دهد یا به ستیز می‌‌پردازد. معمولا تنش عضلانی، ناتوانی از آسوده بودن، نیاز به كاوش محیط برای یافتن سرنخ‌‌ها و… از ویژگی‌‌های این بیماران است.

حالت عاطفی آنان اغلب جدی است. برخی از پیش فرض‌‌های آنها در بحث و جدل هایشان ممكن است نادرست باشد اما در بسیاری موارد گفتاری منطقی و حتی گاه بسیار شیوا دارند. همچنین ویژگی بنیادین شخصیت پارانوئید یا بدگمان، میل نافذ و فراگیری برای تفسیر كردارهای دیگران به رفتاری است كه گویا به قصد تحقیر یا تهدید بیمار انجام شده است.

این تمایل در آغاز بزرگسالی شروع شده و در زمینه‌‌های گوناگونی نمایان می‌‌شود. بنابراین دوستان چنین افرادی نباید در میان جمع با آنان شوخی كنند و بهتر است از ورود به دنیای شخصی ایشان به‌طور جدی خودداری كنند ولو این كار با نیت نیك و به قصد حل مشكلات و دشواری‌‌های زندگی آنها باشد.

یك بار جرقه زدن بدبینی در ذهن این‌گونه افراد به آتش شعله وری می‌‌انجامد كه بسیار بعید است تا پایان عمر آنها خاموشی گزیند. افراد دچار این اختلال، تقریباً همیشه منتظر آن هستند كه دیگران به شیوه‌ای آنها را استثمار كرده یا به آنها زیان برسانند. آنها در بسیاری از اوقات بدون هیچ توجیهی، در وفاداری یا راستی (صداقت) و امانتداری دوستان و همكاران خود تردید می‌‌كنند.

این افراد در زندگی زناشویی و جنسی خود نیز اغلب به نوعی حسادت بیمارگونه و مرضی دچار می‌‌شوند و بالاخره روزی این شك و بدگمانی بدون دلیل و مدرك خود را نسبت به وفاداری همسر یا شریك جنسی‌شان بیان می‌‌كنند و از آن به بعد زندگی را برای همسر و خانواده خود تلخ و زهرآگین می‌‌كنند. بنابراین توصیه می‌‌شود چنانچه طی دوران آشنایی و نامزدی و حتی عقد همسر متوجه نوعی غیرت یا حسادت شدید یا بیمارگونه شدید، حتماً برای ارزیابی به متخصص مراجعه نمایید.

متاسفانه در زمان ازدواج، افرادی با برخی اختلالات دیگر شخصیتی جذب افراد دارای این اختلال می‌‌شوند ، اما حتی این افراد هم به زودی متوجه می‌‌شوند كه بدگمانی شریك زندگی آنها غیر قابل تحمل است و احساسات مثبت آنها به زودی با ترس و كابوس و تنفر جایگزین می‌‌شود.

متاسفانه بیماران دچار اختلال شخصیت پارانوئید، تا پایان عمر در كار و زندگی با دیگران مشكل دارند. مشكلات شغلی و زناشویی در این بیماران شایع است. این‌‌ها برای این كه درمان شوند نیاز به مصرف دارو و روان درمانی بلندمدت دارند. هر چند كه تقریبا به ندرت در صدد درمان بر می‌‌آیند و از این كه آنها را مجبور به درمان كنند ناراحت و ناراضی می‌‌شوند. این اختلال در مردان بیش از زنان شایع است.

خود را گول نزنیم
متاسفانه افراد دارای این اختلال بیشترین ضربه را به همسر و خانواده ی خود وارد می‌‌آورند بنابراین هنگام ازدواج طرفین باید با توجه به توضیحات داده شده نهایت دقت خود را در تشخیص این اختلال به عمل بیاورند و این اختلال را به حساب محبت و عشق، غیرت یا تعصب نگذارند. شاید به همین دلیل است كه طلاق‌‌های ناشی از اختلال بدگمان یكی از طرفین، درصد بالایی از دلایل طلاق را تشكیل می‌‌دهد.

به این نمونه‌‌ها توجه فرمایید

نمونه (1)، هنگام درخواست طلاق

من مثل یك اسیر زندگی می‌كنم. شوهرم مرا در منزل زندانی می‌كند. وقتی از خانه خارج می‌شود، درب خانه را روی من قفل می‌كند. دستگاه تلفن را جمع می‌كند و با خود سر كار می‌برد تا مبادا ارتباطی با بیرون برقرار كنم. او حتی قفل‌های بزرگی برای پنجره‌ها تهیه كرده كه وقتی از منزل خارج می‌شود نتوانم پنجره‌ها را باز كنم.

اگر روزی، وقتی شوهرم نیست، در خانه‌ام آتش‌سوزی شود، من هم همراه با وسایل خانه خواهم سوخت و اگر زلزله بیاید، حتی نمی‌توانم جان كودك یك ساله‌ام را نجات دهم!

همین نمونه قبل از ازدواج

وقتی نامزد بودیم و برای اجاره آپارتمان به آژانس‌های معاملات املاك، مراجعه می‌كردیم، شوهرم اصرار داشت آپارتمان طبقات سوم به بالا را اجاره كنیم و البته آپارتمانی كه اجاره می‌كنیم در طبقه آخر و چسبیده به پشت بام نباشد. قبل از دیدن خودِ آپارتمان، اول به سراغ پنجره‌ها می‌رفت. آنها را باز می‌كرد و به دقت به بیرون نگاه می‌كرد، این كار او توجه همه و حتی مشاور املاك را جلب می‌كرد.

وقتی علت را جویا می‌شدم، می‌گفت پنجره باید طوری باشد كه كسی نتواند از آن وارد و یا خارج شود. پرسیدم مگر قرار است كسی از پنجره بیرون برود یا داخل بیاید؟ در جواب گفت: برای همسر خوب و زیبایی مثل تو، باید خانه‌ی امنی فراهم كرد! ما حدود چهار ماه به خاطر حساسیت بیش از حد او دنبال خانه گشتیم تا بالاخره زندان مورد نظر او با درها و پنجره‌های آهنی میله‌دار پیدا شد!

نمونه (2)، هنگام درخواست طلاق

در خیابان جرأت ندارم به اطراف نگاه كنم. اگر چشمم به طور اتفاقی به مردی بیفتد، شوهرم در خیابان جلوی همه مرا كتك می‌زند! یك بار كه با اتومبیل شخصی خودمان به مسافرت می‌رفتیم از شهر كه خارج شدیم به جایی رسیدیم كه حتی پرنده پر نمی‌زد، سرم را بالا آوردم و به درختان اطراف جاده نگاه كردم. شوهرم اتومبیل را متوقف كرد و گفت به چه نگاه می‌كنی، باید بروم درختان اطراف جاده را جستجو كنم. حتماً كسی پشت آنها مخفی شده كه با تو قرار ملاقات دارد!

همین نمونه، قبل از ازدواج

وقتی برای خرید عروسی بیرون می‌رفتیم، شوهرم اكثر اوقات اخم می‌كرد و عصبانی بود. حتی یك بار در طلافروشی جلوی همه سرم داد زد و گفت برو بیرون! وقتی بیرون رفتیم با اخم و عصبانیت گفت چرا به فروشنده گفتی فلان حلقه طلا را بیاورد، تو باید به من بگویی و من به فروشنده بگویم! تعجب كردم و گفتم مگر اشكالی دارد.

فكر كردم اگر خودم نشانی حلقه را به فروشنده بدهم سریع‌تر می‌تواند آن را پیدا كند! در جواب گفت: انگار خیلی از فروشنده خوشت آمده؟ تعجب كردم، ولی فكر كردم چون مرا خیلی دوست دارد، دلش نمی‌خواهد با هیچ‌كس غیر از او حرف بزنم.

نمونه (3)، هنگام درخواست طلاق

من حق ندارم با هیچ زنی، حتی با خواهرزاده‌ها و برادرزاده‌هایم احوال‌پرسی كنم. اگر به‌طور اتفاقی چنین احوال‌پرسی رخ دهد، تا چند هفته باید قهر، توهین، تحقیر و تهمت خانمم را تحمل كنم و متهم شوم كه مرد خطاكار و فاسدی هستم، در ساعتی كه از سرِ كار برمی‌گردم خانمم در پشت بام مخفی می‌شود و از بالا نگاه می‌كند، تا ببیند سرم پایین است یا به زن‌ها نگاه می‌كنم و اگر سرم یك لحظه بالا آمد، از بالا بر سرم سنگریزه پرتاب می‌كند!

همین نمونه، قبل از ازدواج

وقتی عقد كرده بودیم، خانمم از من خواست شغلم را عوض كنم. خیلی تعجب كردم چون شغل خوبی داشتم و درآمدم هم خوب بود. وقتی علت را جویا شدم. گفت: خانم همكارت كه دفعه قبل گوشی را برداشت و تو را صدا كرد كه بود‍!

من تعجب كردم، به خانمم گفتم آن خانم یكی از همكاران قدیمی ماست كه بالای 50 سال سن دارد و خانم فوق‌العاده باوقاری است و شوهر، فرزند و حتی یك نوه دارد. همسرم گفت تو این چیزها را نمی‌فهمی، بهتر است جایی كار كنی كه فقط همكار مرد داشته باشی! آن موقع فكر كردم كه او كمی حسود است!

نمونه (4)، هنگام درخواست طلاق

شوهرم اجازه نمی‌دهد حتی برای خریدن شیر خشك دختر كوچكم به تنهایی بیرون بروم. او می‌گوید همه مردها بد هستند و با نظر بد، به من نگاه می‌كنند و قصد بدی راجع به من دارند. در این چند سال كه ازدواج كرده‌ایم هیچ‌وقت اجازه نداده بستنی یا ساندویچ یا غذایی در بیرون بخوریم.

می‌گوید این‌ها همه مسموم‌اند و ممكن است فروشنده چیزی در آنها ریخته باشد. من در خانه‌ام زندانی هستم، حتی اگر شوهرم یك هفته به مسافرت یا مأموریت اداری برود.

همین نمونه، قبل از ازدواج

ازدواج ما در فصل تابستان بود. وقتی برای خرید ازدواج بیرون می‌رفتیم با وجود گرمای زیاد، حتی اگر از تشنگی هلاك می‌شدیم، همسرم حاضر نمی‌شد نوشیدنی خنك یا آب‌میوه‌ای بخرد. فكر می‌كردم كمی خسیس است. با من شرط كرده بود كه هرگز تنها از خانه بیرون نروم. می‌گفت دختر جوان و زیبایی مثل من نباید تنها بیرون برود. چون ممكن است بلایی به سرم بیاید. گمان می‌‌كردم به خاطر علاقه زیادی كه به من دارد می‌خواهد همیشه موقع بیرون رفتن، در كنار من باشد!

نمونه‌های ذكر شده و مشابه آنها، احتمالاً با كمی تفاوت در بین اطرافیان همه‌ی ما وجود دارد. مراجعان زیادی در اثر بدگمانی و بدبینی شدید همسر، كه اكثراً هم منجر به اعمال خشونت می‌شود به مراكز مشاوره،‌ پزشكی قانونی و دادگاه‌ها مراجعه می‌كنند. متأسفانه این بدگمانی‌ها در بسیاری موارد به ضرب و شتم، فحاشی وهتك حرمت می‌‌انجامد. بنابراین از همان ابتدا در انتخاب چنین همسرانی دقت كنید.

ركسانا خوشابی؛ کارشناس ارشد مشاوره

زیبـاشــو دات کام