تدابير طب سنتی برای شب يلدا

شب يلدا يكي از سنت‌هاي پسنديده است كه در آن افراد دور هم جمع مي‌شوند و تجديد خاطرات و صله رحم صورت مي‌گيرد، ولي افراد بايد در مصرف خوردني‌ها و نوشيدني‌ها احتياط نمايند تا دچار عوارض ناشي از پرخوري در اين شب نشوند.

شب يلدا، شب اول زمستان است كه هوا معمولا بسیار سرد مي‌باشد بنابراين از نظر طب سنتي، خوردن یا آشامیدن خنکی جات همچون هندوانه، انار ترش، مرکبات مخصوصا با طعم ترش، برگه هلو و زردآلو در  این شب خيلي توصيه نمي‌شود و در صورت مصرف آن ها، بايد به مقدار كم ميل نمود.  مخصوصا افراد با مزاج سرد بايد مراقب باشند كه يا اصلا  از این موارد نخورند و يا در صورت ميل كردن، از گرمي‌جات نيز استفاده كنند.
مصرف تنقلاتي مانند مغزها (بادام، فندق، بادام زمینی، پسته و …)، نخودچي، کشمش، مویز، انجیر و توت خشک، تخمه‌ها و … كه كم‌حجم و پرانرژي هستند  در فصل زمستان برای  كودكان و بزرگسالان مورد توصيه مي‌باشند. اين امر يك آموزش طبي هم  تلقی می شود كه در آغاز فصل زمستان بايد به ميزان بيشتري از اين مواد استفاده نمايند (شايد سبزي‌پلو و ماهي شب عيد هم يك توصيه طبي براي مصرف غذاهاي سبك‌تر رو به خنک مانند گوشت ماهي باشد كه در فصل بهار مناسب است).
در ميان مغزها، استفاده از مغز بادام بهتر است، زيرا به اعتدال نزديك‌تر مي‌باشد. بعد از بادام، مصرف پسته و پس از آن، بادام زميني و فندق و بعد گردو مورد توصيه مي‌باشند، البته گردو نبايد به تنهايي و به مقدار زياد خورده شود. همچنين بهتر است مغزها به صورت تازه،  از پوست سخت خود خارج و خورده شوند تا خاصيت آنها كاهش نيابد و يا بر اثر ماندن طولانی در معرض هوا فاسد نشوند.
اينكه چه ماده‌اي با چه ماده‌اي خورده شود هم موضوع مهمي است كه بايد مورد توجه قرار بگيرد، مثلاً برگه هلو و يا زردآلو (كه جزء سردي‌جات مي‌باشند) نبايد همراه با هندوانه خورده شوند و بهتر است همراه آنها از مواد گرم‌تر استفاده شود. خوردن انار و باقلا نيز همراه با گلپر يا نمك توصيه مي‌شود، زيرا به اين ترتيب از ميزان سردي انار و باقلا كاسته مي‌شود.
به افرادي كه در اين شب به مهماني مي‌روند و شام مي‌خورند نيز توصيه مي‌شود شام سبك‌تري ميل كنند (عطف به حديث منع خوردن غذاهای رنگارنگ) و بين خوردن شام و مواد ديگر فاصله بدهند. بسیاری از تنقلات مورد مصرف در شب یلدا و آجیل جات و مغزها دارای خاصیت غذایی زیاد بوده و اگر با فاصله زمانی کوتاه از شام مصرف شوند شخص دچار سنگینی، سوء هاضمه و عوارض بعدی آن خواهد شد. اين افراد مي‌توانند در انتها از مختصري آب‌غوره يا آب‌ليمو يا كمي سركه رقيق شده در آب جوش خنك شده استفاده نمايند تا به هضم این غذاهای سنگین کمک نماید ولی مسلما پرهیز مقدم بر همه این تدابیر است. توصيه مي‌شود افراد بعد از خوردن اين مواد چند قدم پياده‌روي نمايند.
در اين شب حساب مزاج خود را هم داشته باشيد. گرم مزاجان می‌توانند از خنکی‌جات استفاده کنند و باید در مصرف گرمیجات زیاده‌روی نکنند تا دچار غلبه حرارت، خارش و تحریک پوست، سوزش مقعد، تلخی دهان، سردرد و بی خوابی شبانه نشوند. توجه  شود كه در صورت سرد بودن مزاج، کسالت و خواب آلودگی، مشكلات مفصلی مانند تورم و درد و اختلالات گوارشي مانند نفخ معده و روده و…  مخصوصا با مصرف سردي‌جات مانند هندوانه، لبنیات، ترشی‌جات، برگه‌ها و …  تشدید مي‌شود.  در این صورت بهتر است از گرمی‌جاتی چون چای یا عرق نعناع، چای دارچین یا زعفران که با کمی نبات یا عسل شیرین شده باشد و در آن تعدادی هل خرد شده هم موجود باشد استفاده شده یا مي‌توان از پودر زیره سبز با کمی شکر بعد از غذا بهره برد.
ماساژ روی شکم با روغن بادام شیرین یا زیتون در جهت عقربه‌های ساعت حول ناف با دوایر متحد المرکز تدریجا بزرگ شونده هم کمک شایانی به تقویت هضم و حرکات روده‌ها و سهولت دفع می‌نماید و احتمال سوء هضم را کم می‌کند.
باید توجه داشت که عادت خواب و بیداری نباید به هم بخورد و تلاش شود شخص در همان ساعتی که در شب‌های گذشته به بستر می رفته در این طولانی‌ترین شب سال هم آن را رعایت کند. بی‌خوابی و بیداری کشیدن در شب بسیار مضر بوده و تنظیم و تعادل مزاج و بدن را بهم می ریزد خصوصا اگر با پرخوری و بدخوری نیز همراه باشد.
انشاءا… با رعایت تدابیر فصل زمستان در اولین شب و همه شب ها و روزهای آن سلامتی همراه مردم عزیزمان باشد و بهترین بهره را از این فصل ببرند.

دكتر سید مهدي ميرغضنفري پزشك و دكتراي تخصصي فيزيولوژي

زیبـاشــو دات کام