همیشه بشنوید

بسياري از ما تصور مي‌كنيم كه گوش دادن يعني كاري نكنيم و صبر كنيم تا نوبت حرف زدن ما برسد در حالي كه گوش دادن به چيزي بيش از ساكت بودن و شنيدن است. تحقيقات نشان مي‌دهند كه بيشتر ما به طور تقريبي 50 درصد آنچه را كه مي‌شنويم؛ درك كرده و ارزيابي مي‌كنيم و به حافظه‌ مي‌سپاريم و بعد از دو روز، 50 درصد آنچه را كه به خاطر سپرده‌ايم، به ياد مي‌آوريم.

نتيجه نهايي، اين كه فقط 25 درصد آنچه را كه مي‌شنويم، به حافظه مي‌سپاريم. در ارتباط انساني، رابطه‌‌ ما مي‌تواند به ديگران، آزار برساند. براي نمونه. اگر به طور فعال، گوش ندهيم يا دوستاني نداشته باشيم كه به طور مؤثر هر لحظه به درد و دل‌هاي ما گوش دهند، دچار آسيب رواني مي‌شويم. همه‌ ما نيازمند افرادي هستيم كه بتوانيم احساس و فكرهاي‌مان را با او در ميان بگذاريم. اگر در زندگي شنونده خوبي نباشيم، به تدريج احساس تنهايي و انزوا مي‌كنيم. دوستي صادقانه و داشتن رابطه‌اي صميمي با ديگران، يكي از معجزه‌هاي گوش دادن است. ما به طور معمول، شيفته و جذب افرادي مي‌شويم كه خوب، گوش مي‌دهند. اين افراد، كساني هستند كه با آرامش و گوش دادن، از ما حمايت مي‌كنند.

چرا گوش نمي‌دهيم؟
دليل اصلي ضعف گوش دادن، مربوط به آموزش شنونده است. ما در مؤسسه، مهارت‌هاي خواندن، نوشتن و نحوه صحبت كردن را ياد مي‌گيريم. در بزرگسالي از طريق دوره‌هاي آموزشي، با روش‌هاي تندخواني، نامه‌نگاري و زبان مكالمه آشنا مي‌شويم. با وجود همه‌ تلاش‌هايي كه در جهت بهبود ارتباط مي‌كنيم، اما اغلب يكي از مهارت‌هاي ارتباطي كه بيش‌ترين كاربرد را دارد (گوش دادن)، را ناديده مي‌گيريم. دليل ديگر ضعف در گوش دادن، اين است كه آن‌چنان سرمان شلوغ است كه نمي‌توانيم روي حرف‌هاي گوينده، تمركز كنيم. گاهي وقت‌ها به حر‌ف‌هاي ديگران، گوش نمي‌دهيم چون فكر مي‌كنيم كه انتظار دارند مشكل‌هاي آنان را حل كنيم. در واقع، تعداد كمي از دوستان و بستگان از ما مي‌خواهند كه در مشكل‌هاي مالي، همسريابي و يا حل معضل‌هاي كاري به آنان كمك كنيم. بيش‌تر وقت‌ها، آنان مي‌خواهند فقط احساس‌ها و فكرهاي‌شان را با ما در ميان بگذارند و درد دل كرده و براي حرف‌هاي‌شان، ارزش قائل شويم. اگر قادر باشيم خودمان را جاي ديگران بگذاريم و احساس‌هاي آنان را درك كنيم، آن‌گاه «گوش دادن همدلانه» اتفاق مي‌افتد. با گوش دادن همدلانه، امكان درك احساس گوينده فراهم مي‌شود و شرايطي به وجود مي‌آيد تا افراد بدانند كه به حرف‌هاي آنان، گوش داده و آن را درك مي‌كنيم. ما بايد آگاه باشيم كه گوش دادن همدلانه، يك جعبه كمك‌هاي اوليه است كه بسياري ازافراد در جست‌وجوي آن هستند.
«لئوباسكاليا» روانشناس و نويسنده مشهور مي‌گويد: «به ياد داشته باشيد كه بسياري از وقت‌هاست كه افرادي مي‌خواهند به حرف‌شان گوش دهيد و نه چيزي بيش‌تر».

روش گوش دادن خود را تغيير دهيد
قبل از آنكه شنونده خوبي باشيد، بايد يك شنونده منعطف باشيد به عبارتي، روش گوش دادن، كمك مي‌كند. آيا براي تفريح و سرگرمي، گوش مي‌دهيد يا براي كسب ايده و آگاهي، براي ارزيابي اطلاعات يا براي ابراز همدلي، اين‌ها، چهار دليل عمده گوش دادن است.
واضح است گوش دادن انتقادي كه در ارزيابي اطلاعات به كار مي‌گيريد، مي‌تواند اطلاعات زيادي به شما بدهد در حالي كه روش مناسبي براي شنيدن مشكل‌هاي يك دوست نيست.

شنونده مغرض (متعصب)
اين شنونده به طور معمول، به حرف كسي گوش نمي‌دهد و در اين فكر است كه «دوباره چه بگويد؟» هميشه با «تعصب» و داشتن عقيده ثابت بحث را دنبال مي‌كند و هرگز برايش مهم نيست گوينده چه مي‌گويد و فقط در فكر دفاع از عقيده‌ خودش است. زماني كه با افراد متعصب صحبت مي‌كنيد، ممكن است به اقتضاي سن، شغل و لهجه با او به تفاهم برسيد.
از خودتان هميشه بپرسيد: «آيا تعصب من، مانع گوش دادنم مي‌شود؟» يك راه خوب گوش دادن، اين است كه درباره موضوع، قبل از پيش‌داوري فكر كنيم تا حرف‌هاي ديگران را منصفانه بشنويم.

شنونده‌هاي عجول (بي‌حوصله)

شنونده «عجول» كسي است كه كلام گوينده را قطع مي‌كند و به طور معمول، اجازه نمي‌دهد گوينده حرفش را تمام كند. اين عادت ناپسند را به راحتي مي‌توان از بين برد. اگر هنگام گوش دادن به صحبت‌هاي كسي كه خيلي آرام حرف مي‌زند، عصباني و آزرده خاطر شديد، به احتمال زياد يك شنونده بي‌حوصله هستيد. براي اين كه يك شنونده صبور باشيد، لازم است كه حرف ديگران را قطع نكنيد. در اولين گام، ممكن است گوش دادن بدون قطع كلام، كاري دشوار باشد اما بعدها بطور خوشايندي متعجب مي‌شويد، كه زمينه‌هاي ارتباطي باز هم فراهم مي‌شوند.

شنونده‌ حواس پرت (پريشان)
با توجه به شرايط، هميشه يكي از انواع گوش دادن‌ها، مناسب است. شنوندگان«پريشان» به مزاحمت‌هاي دروني و بيروني، اجازه مي‌دهند تا به حرف‌هاي گوينده، توجهي نشود. متأسفانه بسياري ازشنوندگان «پريشان» متوجه اين مطلب مهم نيستند كه شرط گوش دادن، داشتن آمادگي روحي است. شما نمي‌توانيد به يك شنونده فعال تبديل شويد، مگر آن‌كه تلاش كنيد عامل‌هاي حواس‌پرتي دروني را از بين ببريد و به حرف‌هاي گوينده، تمركز كنيد. اگر اين كار امكان‌پذير نباشد، بهتر است وقت ديگري را براي گوش دادن انتخاب كنيد. كه تمام حواس شما متوجه گوينده باشد. براي گفت‌وگوهاي مهم مكاني خلوت و آرام را انتخاب كنيد كه گفت‌و گوها قطع نشود و به راحتي مزاحمت‌هاي بيروني را كه موجب حواس‌پرتي مي‌شوند از بين ببريد.

شنونده بي‌تفاوت (منفعل)
شنونده «منفعل» هيچ‌گاه گوش دادن را به عنوان فرايندي فعال، محسوب نمي‌كند. وقتي درگير گفت‌و گو با شنوندگان «منفعل» هستيم، هرگز مطمئن نيستيم كه پيام ما درك مي‌شود. در حقيقت، بازخورد دريافت نمي‌كنيم يا اگر دريافت كنيم، بسيار جزئي است. به همين دليل، شنوندگان منفعل، مي‌توانند مشكل‌هاي ارتباطي زيادي به وجود آورند. مكالمه‌ تلفني با شنونده منفعل مشكل‌تر از گفت‌و گوي چهره به چهره است و بيش‌تر وقت‌ها متعجب مي‌شويم كه چرا ارتباط قطع شده است.
اگر هنگام مكالمه تلفني، گوينده از آن سوي تلفن، از شما بپرسد «هنوز پشت خط هستيد؟» به اين علت است كه تصور مي‌كند به حرف‌هايش گوش نمي‌دهيد. اگر به شنونده منفعل گرايش داريد، بايد سعي كنيد وضعيت خود را با دادن «بازخورد» به شنونده فعال تغيير دهيد. بنابراين فقط كافيست كمي به سمت گوينده، خم شويد، تماس چشمي برقرار كنيد و سرتان را به علامت تاييد تكان دهيد و يا اگر شرايط مناسب بود، تبسم كنيد.
هنگام گفت‌و گوي چهره به چهره يا تلفني، مي‌توانيد از عبارت‌هايي مانند «كه اين طور» و «بله» نيز استفاده كنيد.

مهارت‌هاي ارتباطي شما چه‌طور است؟
ممكن است متوجه شويد كه مهارت‌هاي ارتباطي شما، نيازمند بهبودي نسبي است. اگرچه نمي‌خواهيد يك شبه و به طور دائم، عادت‌هاي خود را تغيير دهيد. با صرف كمي وقت و تلاش، مي‌توانيد يك شنونده خوب شويد. به ياد داشته باشيد كه گوش دادن يك مهارت مهم ارتباطي محسوب مي‌شود و نبايد ناديده گرفته شود. شما با اين عبارت آشنا هستيد: قبل از آنكه حرف بزنيد، فكر كنيد. تا آنجا كه اين توصيه بايد در شما به صورت عادت درآيد، اما اين عبارت پندآموز، ناقص است و عبارت كامل آن، اين گونه است: «گوش دادن، مهارتي است كه بايد مدام تمرين شود» در نتيجه كيفيت ارتباط با ديگران به طور چشمگيري، بهبود مي‌يابد.

 دكتر پروانه صفايی مقدم روانشناس بالينی

زیبــاشـو دات کام