دندان عقلِ بی عقل

دندان عقل، سومين و آخرين سري از دندان‌هاي آسياي بزرگ است كه در اواخر سنين نوجواني و يا اوايل 20 سالگي در دهان رشد مي‌كند. اما اغلب اوقات، آنها سريع خراب مي‌شوند و بايد كشيده شوند. اين دندان‌ها گاه به طور غيرمعمولي در دهان مي‌رويند و مشكل‌ ساز مي‌شوند؛ مثلاً به صورت افقي و يا زاويه‌ دار به سمت دومين دندان آسياي بزرگ رشد مي‌كنند. خارج شدن اين دندان، از رديف ساير دندان‌ها، به دندان مجاور، استخوان فك و يا اعصاب آسيب مي‌زند. دندان عقلي كه اين‌گونه رشد مي‌كند، بيشتر در معرض پوسيدگي و خرابي قرار مي‌گيرد. حتي گاهي دندان عقل داخل لثه رشد مي‌كند و اصلاً از بيرون قابل مشاهده نيست كه به اين دندان، دندان نهفته مي‌گويند و رشد آن راه عبور باكتري‌ها را به لثه باز مي‌كند باكتري‌ها موجب عفونت دندان و لثه شده، درد، تورم و سفتي فك را نيز به دنبال خواهند داشت.ِ

آناتومي دندان
دندان ، سخت‌ ترين ماده در بدن انسان است كه علاوه بر جويدن غذا، نقش مهمي در صحبت كردن دارد. بخش‌هاي مختلف دندان عبارتند از:
مينا: بخش سفيد بيروني دندان و سخت‌ترين قسمت دندان مي‌باشد كه بخش عمده آن از فسفات كلسيم ساخته شده است.
عاج: لايه زيرين مينا را عاج مي‌نامند. عاج از سلول‌هاي زنده‌اي تشكيل شده است كه مواد معدني سخت ترشح مي‌كنند.
مغز دندان: ساختار داخلي و نرم دندان است كه تمامي رگ‌هاي خوني و اعصاب در اين قسمت قرار دارند.

بهبودي بعد از كشيدن دندان
مدت زمان بهبودي بعد از كشيدن دندان عقل، به سختي و چگونگي كشيدن دندان بستگي دارد؛ اما به طور كلي در 24 ساعت اول احتمال اتفاقات زير وجود دارد و بايد انتظار اين شرايط را داشت:

خونريزي: ممكن است تا چند ساعت پس از كشيدن دندان، خونريزي ادامه داشته باشد. براي كنترل آن، دندانپزشك، يك گاز پانسمان را روي جاي خالي دندان قرار مي‌دهد و از بيمار مي‌خواهد آن را گاز بگيرد. بعد از 45 دقيقه فشار روي جاي دندان كشيده شده، به‌تدريج خونريزي قطع مي‌شود. اگر پس از اين مدت، هنوز خونريزي شديد ادامه داشت، بايد حتماً به دندانپزشك يا جراح فك و دهان مراجعه نمود. تا 24 ساعت بعد از كشيدن دندان، از خوردن مايعات داغ، مثل قهوه يا سوپ و از مكيدن نوشابه با ني و يا سيگار كشيدن بايد خودداري كرد.

تورم: معمولاً در قسمتي كه دندان كشيده شده است، تورم ايجاد مي‌شود؛ اما براي كاهش آن، چند تكه يخ را در كيسه يا پارچه‌اي گذاشته و آن را به مدت 10 دقيقه روي صورت خود نگه داريد و بعد از 20 دقيقه مجدداً اين كار را تكرار كنيد. در صورت لزوم اين كار را به دفعات مختلف در 24 ساعت اول انجام دهيد.  از داروهاي ضد درد و مسكن مثل استامينوفن و ايبوپروفن، براي كاهش درد مي‌توان استفاده كرد. البته ممكن است پزشك مسكن‌هاي قوي‌تر تجويز كند.

آنتي‌بيوتيك، معمولاً قبل از كشيدن دندان براي بيمار تجويز مي‌شود تا هرگونه عفونت احتمالي اطراف دندان عقل از بين برود. مصرف آنتي‌بيوتيك تا بعد از كشيدن دندان و بهبودي كامل بايد ادامه پيدا كند.  تا چند روز بعد از كشيدن دندان، فقط غذاهاي نرم بخوريد و از مصرف الكل و موادمخدر، جداً بپرهيزيد.

تا 24 ساعت اول از مسواك زدن دندان مجاور دندان كشيده شده، خودداري كنيد و از روز دوم به بعد مي‌توانيد مثل ساير روزها، به راحتي مسواك بزنيد.  پس از 24 ساعت اول: بعد از 24 ساعت اول كه از بيرون دندان يخ گذاشتيد، روز دوم، در صورت تورم، روي آن قسمت يك حوله گرم و مرطوب قرار دهيد و بعد از 20 دقيقه حوله را برداريد و در صورت نياز هر 20 دقيقه يك بار اين كار را تكرار كنيد.

دنـدان عقل

چگونه مي‌توان متوجه شد كه دندان عقل در دهان رشد كرده است؟
اگر دندان عقل درون لثه رشد كرده و نهفته باشد، فقط با مراجعه به پزشك و عكس از دهان مي‌توان متوجه چگونگي رشد دندان عقل شد. حتي ممكن است دندانپزشك براي بررسي‌هاي بيشتر، شما را به جراح فك و دهان ارجاع دهد و او قبل از اينكه دندان عقل مشكلي به وجود آورد، آن را از دهان خارج كند؛ زيرا خارج كردن و كشيدن آن، زماني كه تازه شروع به رشد كرده، بسيار آسان‌تر و بدون درد‌تر از زماني است كه به طور كامل درون لثه رشد كرده باشد. كشيدن دندان عقل در سنين جواني و زماني كه هنوز ريشه دندان عقل به طور كامل سفت نشده و استخوان تراكم كمتري دارد، بسيار راحت‌ تر است و بعد از كشيدن نيز، زود تر بهبود مي‌يابد.
چگونه دندان عقل كشيده مي‌شود؟
سهولت كشيدن دندان به چگونگي رشد و موقعيت رشد دندان بستگي دارد. دنداني را كه مانند ساير دندان‌ها بيرون از لثه رشد كرده است، به سادگي مي‌توان از دهان خارج كرد؛ ولي وقتي قسمتي از دندان يا همه آن زير استخوان فك رشد كرده باشد، كشيدنش سخت‌ تر مي‌شود. در اين شرايط براي خارج كردن آن، به جراحي نياز  است قسمتي از لثه بايد برش داده شود تا جراح بتواند دندان را بيرون بياورد. معمولاً هم دندان به صورت قطعات كوچك و ريز از دهان خارج مي‌شود و پزشك نمي‌تواند آن را به صورت كامل و سالم از زير لثه بيرون آورد.
هنگام كشيدن دندان عقل چه اتفاقي مي‌افتد؟
قبل از اينكه دندان عقل كشيده شود، دندانپزشك در يك بي‌حسي موضعي با تزريق يك ماده بي‌حس‌كننده، دندان و بافت اطراف آن را بي‌حس مي‌كند (درست مثل زماني كه مي‌خواهيد دندان پر كنيد). علاوه بر بي‌حسي، ممكن است دندانپزشك تشخيص دهد كه براي كنترل اضطراب بايد به فرد آرامبخش هم تزريق شود؛ مثل اكسيد نيتروژن (كه به گازخنده معروف است) و مسكن‌هاي دهان (مثل واليوم) و يا آرامبخش‌هاي داخل وريدي كه تزريق مي‌شوند. اگر پزشك از اكسيد نيتروژن استفاده كند. فرد كاملاً هوشيار است و بعد از كشيدن دندان، مي‌تواند خودش تا منزل رانندگي كند؛ در غير اينصورت اگر از هر ماده ديگري استفاده شود، بيمار حتماً بايد يك همراه داشته باشد.

غذاهايي كه دندان‌ها را خراب مي‌كنند
چاي: اگرچه چاي يكي از نوشيدني‌هاي سالم و طبيعي است، اما اگر مي‌خواهيد دندان‌هاي سالم و سفيدي داشته باشيد، از نوشيدن زياد آن خودداري كنيد. دندانپزشكان معتقدند كه تأثير چاي، به خصوص چاي سياه، بدتر از قهوه است و پژوهش‌هاي اخير نشان مي‌دهد كه چاي و قهوه باعث سائيدگي ميناي دندان و تغيير رنگ دندان مي‌شوند.
سس: سس‌ها باعث بدرنگي و خرابي دندان مي‌شوند به خصوص سس‌هايي كه غليظ هستند؛ مثل سس سويا، سس كاري و گوجه‌ فرنگي. بعد از خوردن سس‌هاي سبك‌ تر مثل سس خامه، اگر سريع مسواك بزنيد، تأثير بد آن از بين خواهد رفت. به هر حال بعد از استفاده از هر نوع سس به منظور كاهش اثرات مخرب آنها، بهتر است فوراً دهان خود را بشوئيد و مسواك بزنيد.
نوشيدني‌هاي ورزشي: غذاهاي اسيدي و نوشابه‌ها، رنگ دندان را تغيير مي‌دهند. پژوهش‌هاي اخير نشان داده‌اند كه بسياري از نوشيدني‌هاي انرژي‌زا به ميناي دندان آسيب مي‌رسانند و موجب ساييده شدن آن مي‌شوند. هنگام ورزش، به جاي نوشيدن نوشابه‌هاي انرژي‌ زا، از آب استفاده كنيد كه بهترين و سالم‌ ترين جايگزين است.

ميوه‌هاي رنگي: رنگدانه‌هاي طبيعي و غيرطبيعي موجب تغيير رنگ دندان‌ها مي‌شوند و به همين دليل ميوه‌هاي رنگي همچون آلبالو، انار، تمشك، زغال اخته و … مي‌توانند رنگ دندان‌ها را تغيير دهند. ميوه‌هايي مثل انگور كه رنگ كمتري دارند نيز احتمال دارد دندان‌ها را لكه‌ دار كنند. تمام اين مواد اسيدي مي‌توانند به دندان‌ها آسيب برسانند؛ بنابراين درست بعد از استفاده بهتر است دهان را شسته و دندان‌ها را مسواك كنيد.
سودا، كولا و ساير نوشابه‌هاي گازدار: نوشيدني‌هاي گازدار حاوي افزودني‌هاي رنگدانه هستند كه باعث خرابي و لكه‌دار ‌شدن دندان‌ها مي‌شوند. اسيد نوشيدني‌هاي گازدار آنقدر زياد است كه معمولاً با اسيد باطري مقايسه مي‌شود!
شيريني و شكلات: اگر شيريني و شكلات مورد علاقه شما داراي رنگدانه‌هايي است كه رنگ زبان شما را تغيير مي‌دهد، براي سلامت دندان شما مضر است. حتي بعضي از آدامس‌ها نيز اين خاصيت را دارند. از آنجايي كه نمي‌توان مصرف تمامي اين مواد را از رژيم غذايي حذف كرد (مثلاً توت‌فرنگي و يا سس گوجه‌فرنگي سرشار از آنتي‌اكسيدان‌ها هستند و خوردن آنها براي بدن لازم و ضروري است)، آنها را در حد نياز مصرف كنيد و از خوردن بيش از حد آنها بپرهيزيد و يا از جايگزين‌هايي همچون گل كلم سيب، گريپ فروت و هندوانه استفاده نماييد. چاي را سرد بنوشيد و براي نوشيدن نوشابه از ني استفاده كنيد. و به محض استفاده از اين مواد دندان‌هاي‌تان را مسواك بزنيد، زيرا 30دقيقه بعد از مصرف هر نوع ماده اسيدي، دندان‌ها شروع به ساييده شدن و تغيير رنگ مي‌كنند. در صورتي كه دسترسي به مسواك نداريد، يك آدامس بدون شكر بجويد.

جويدن آدامس و سلامت دهان

سال‌هاست كه پدر و مادرها كودكانشان را از جويدن آدامس منع مي‌كنند، زيرا همواره در كندن آدامس از لابه‌لاي موهاي كودكشان با مشكل مواجه مي‌شوند و دائم سعي مي‌كنند به كودكشان يادآوري كنند كه آدامس را قورت ندهد و آن را نبلعد؛ اما امروزه پژوهشگران دريافته‌اند كه جويدن آدامس براي دندان‌ها بد نيست، بلكه در بعضي موارد مي‌تواند به سلامت دهان و دندان كمك كند. زماني كه آدامس مي‌جويم، ترشح بزاق دهان بيشتر مي‌شود و اين بزاق به حذف بقاياي مواد غذايي از روي دندان‌ها و از طرفي، جايگزين شدن مواد معدني از دست رفته دندان‌ها كمك مي‌كند و هر چقدر اين جايگزيني سريع‌تر انجام شود، امكان پوسيدگي دندان كمتر مي‌شود. عمل جويدن خود موجب پاك كردن جرم‌هاي دندان مي‌شود و از بين رفتن جرم دندان نيز از چند طريق به سلامت دندان كمك مي‌كند. اول اينكه مانع از بدرنگي و پوسيدگي دندان مي‌شود. ديگر اينكه تعداد باكتري‌هاي موجوددر دهان را كاهش مي‌دهد و در نهايت از ابتلا به بيماري‌ لثه، مانند التهاب لثه پيشگيري مي‌كند. شواهدي وجود دارد كه نشان مي‌دهد كساني كه در طول روز آدامس نمي‌جوند، بيشتر تمايل به خوردن ميان وعده‌هاي غذايي دارند. افراد سيگاري با جويدن آدامس مي‌توانند اين عادت زشت را كم‌كم از خود دور كنند.

سيگار مي‌تواند دندان‌ها را لكه‌ دار و لثه و دهان را زخم كرده و حتي موجب سرطان شود. البته به ياد داشته باشيد كه همه آدامس‌ها براي سلامت دهان مناسب نيستند و آدامس‌هايي كه داراي قند زياد و يا رنگدانه مي‌باشند، براي سلامت دندان‌ها مضر هم هستند. از طرفي جويدن آدامس به هيچ‌وجه جايگزين مناسبي براي مسواك زدن و نخ دندان نيست. آدامس جويدن براي افراد مسن بسيار مفيد است؛ زيرا بيشتر سالمندان از خشكي دهان رنج مي‌برند و براي رفع اين مشكل مجبورند از داروهاي مختلف و متفاوتي استفاده كنند. خشكي دهان به علت كاهش ترشح بزاق دهان به وجود مي‌آيد و موجب بوي بد دهان و پوسيدگي دندان خواهد شد؛ اما جويدن آدامس اين مشكلات را برطرف مي‌كند. علاوه بر آدامس، جويدن سيب نيز موجب افزايش ترشح بزاق شده و دهان را مرطوب نگه مي‌دارد. هويج، كرفس، فلفل، سبزيجات تازه، سويا، مواد لبني و تخم‌مرغ نيز در سلامت دندان نقش مهمي دارند.

دهان شويه
از شستشودهنده‌هاي مصنوعي استفاده نكنيد و به جاي آن دهان را با آب نمك گرم بشوييد. يك‌ دوم قاشق چايخوري نمك را در يك فنجان آب ولرم حل كرده و دهان خود را با آن شسته و ضدعفوني كنيد.

بخيه‌ها دو نوع هستند: نوع اول جذبي كه نياز به مراجعه به پزشك ندارند و بعد از چند روز خود به خود محو مي‌شوند و در نوع دوم كه بايد بعد از يك هفته كشيده شوند. بنابراين بعد از جراحي دندان عقل، حتماً از پزشك خود بپرسيد كه بخيه شما از كدام نوع است و آيا نياز به مراجعه دوباره وجود دارد يا خير؟
معمولاً در يكي دو هفته اول، جاي دندان كشيده شده و زخم آن كاملاً بهبود مي‌يابد.

تحريريه دنياي سلامت

زیبــا شــو دات کام