درد پاشنه؛خارپاشنه

خانم 45 ساله‌اي پرسيده‌اند براي خارپاشنه، پا چه درماني مناسب است. ايشان مي‌گويند هيچ‌گونه سابقه بيماري ندارند وزنشان با قد 171 سانتيمتر هشتاد كيلو است. جز براي زايمان در بيمارستان بستري نشده‌اند و علت درد پاشنه پا در مدت حدود يك سال از داروهاي مختلف استفاده كرده‌اند كه بيشتر ضدالتهاب و مسكن بود و يا نتيجه‌ نداشته، آيا عمل جراحي يا درمان‌هاي ديگر را صلاح مي‌دانيد؟ خارپاشنه يك زائده استخواني خار مانند در استخوان پاشنه است كه معمولاً در خانم‌ها و بخصوص كساني كه راهپيمائي زيادي داشته‌اند دردناك مي‌شود.

البته گاهي هم درد در تمام كف پا انتشار دارد ولي چون وجود اين خار استخواني مي‌تواند بدون درد هم باشد، پزشكان معتقدند بيشتر التهاب نسوج زخم در اطراف اين خار موجب درد مي‌شود. درمان شامل قرار دادن يك كف نرم پلاستيكي در ناحيه پاشنه، استفاده از دروهاي ضدالتهاب و سرانجام در مواردي كه اين درمان‌ها مؤثر نباشد عمل جراحي است در اين نظر يكي از همكاران فيزيوتراپيست كه تجربه زيادي در اين مورد دارند نقل مي‌شود اميدوارم براي شما مفيد واقع شود ولي توصيه مي‌كنم فعلاً با پزشك معالج خود مشورت نمائيد و اگر اين نوع معالجه را سودمند بدانند اقدام فرمائيد. پاها نقش مهمي در تحمل وزن بدن و حفظ تعادل و راه رفتن دارند. بروز يكسري مشكلات در پاها مشكلات عمده‌اي در ساير نقاط بدن پديد مي‌آورد. يكي از اين مشكلات خار پاشنه است. محققان معتقدند درد پاشنه اگر با التهاب و تورم همراه باشد به دليل تغيير در شيوه راه رفتن و درد ناشي از آن به مشكلات حادتر در پا،زانو ،لگن و ستون فقرات منتهي مي‌شود. بيماران زيادي هستند كه به علت درد پاشنه از يك پزشك به يك پزشك ديگر مراجعه مي‌كنند و اغلب هم ناراضي هستند و نتيجه مطلوبي از درمان نمي گيرند. به راستي علت اين بيماري و راه‌هاي برخورد و پيشگيري آن چيست؟
در بيماري خار پاشنه، واقعا همانطور كه اسم بيماري بر مي‌آيد خاري در پاشنه ايجاد شده است.
خار پاشنه يك برجستگي كوچك و تيز استخواني است.

خارپاشنه چگونه ايجاد مي‌شود؟
خار پاشنه اگرچه به عنوان يكي از علل شايع درد زير پاشنه پا در نظر گرفته مي‌شود، ولي بايد دانست خارپاشنه يك علت واقعي درد نيست بلكه با درد همراهي مي‌كند و خود آن ناشي از يك حالت بيمار گونه در كف پاست و در حقيقت معلول است نه علت.
براي فهم علت تشكيل آن بايد ساختمان كف پا را در نظر گرفت. كف پا يك قوس طولي از عقب به جلو دارد يعني پاشنه پا و انگشتان روي زمين هستند و وسط كف پا بالاتر از سطح زمين است و يك قوس به سمت بالا تشكيل مي‌دهد. دو سر اين قوس يعني پاشنه و انگشتان پا توسط يك بافت نواري شكل و سفت به نام فاشياي كف پا به هم وصل هستند. وقتي راه مي‌رويم و روي پا وزن مي‌گذاريم قوس كف پا زير وزن بدن تمايل به باز شدن و صاف شدن روي زمين پيدا مي‌كند و بنابراين دو سر اين قوس از هم دور مي‌شوند و باند متصل كننده آنها يعني فاشياي كف پا كشيده مي‌شود.
در اثر وزن زياد وزياد راه رفتن يا شكل نامناسب كف پا به مرور و با بالا رفتن سن، فشارها بيشتر شده و در محل اتصال فاشياي كف پا به پاشنه، التهاب وتورم رخ مي‌دهد كه بيماري التهاب فاشياي كف پا يا (فاشئيست پلانتر) نام دارد و به اين خاطر درد زير پاشنه ايجاد مي‌شود. كم كم به دنبال آن در محل چسبيدن فاشياي كف پا به زيرپاشنه استخوان‌سازي رخ مي‌دهد و يك استخوان كوچك و تيز متصل به پاشنه به سمت اين فاشيا ايجاد مي‌شود و وقتي از پاشنه پا عكس مي‌گيريم، آن را به صورت زائده در زير پاشنه مي‌بينيم كه به آن خار پاشنه مي‌گوييم. خارپاشنه و درد زير پاشنه هر دو معلول يك فرايند هستند و معمولا هر دو با هم ديده مي‌شوند. ولي خود خارپاشنه به تنهايي عامل درد نيست. البته بايد ذكر كرد كه تمامي دردهاي زير پاشنه از اين فرايند و همراه با خارپاشنه نيستند. ولي شايع‌ترين علت درد زير پاشنه همين است كه ذكر شد. براي تشخيص دقيق علت درد پاشنه بايد به پزشك مراجعه كرد.
نشانه وجود خارپاشنه چيست؟
علامت اصلي خار پاشنه درد بوده كه محل اين درد زير قسمت داخلي پاشنه پاست.
اين درد چه زمان‌هايي از شبانه‌روز بيشتر پيش مي‌آيد؟
اين درد هنگام شروع راه رفتن، پس از مدتي استراحت كردن و نيز هنگام صبح كه بيمار بيدار شده و راه مي‌رود بيشتر احساس مي‌شود. پس از مدت كوتاهي مقداري بهتر شده و در طول روز معمولا قابل تحمل است و سپس در انتهاي روز بدتر مي‌شود و با استراحت شبانه بهتر مي‌شود، هنگامي كه پزشك با شست دست خود قسمت داخلي زير پاشنه را فشار مي‌دهد، بيمار احساس درد مي‌كند. معمولا وقتي بيماران به پزشك مراجعه مي‌كنند هفته‌ها تا سال‌ها از بيماريشان مي‌گذرد.
آيا خار پاشنه هميشه با درد همراه است؟
خير، ذكر شد كه خارپاشنه علت درد نيست ولي معمولا با آن همراهي دارد و هر دو به دنبال بيماري ديگري به نام التهاب فاشياي كف پا ايجاد مي‌شوند. در حقيقت بايد گفت در افرادي كه درد زير پاشنه دارند در 50 درصد موارد خارپاشنه در عكس راديولوژي ديده مي‌شوند و به صورت بر عكس افرادي كه كاملا سالم هستند و هيچ گونه دردي زير پاشنه ندارند، در 16 درصد آنها خارپاشنه در عكس راديولوژي ديده مي‌شود و بنابراين اين وجود خارپاشنه مساوي درد زير پاشنه است.
خارپاشنه در چه افرادي بيشتر ديده مي‌شود؟
اين بيماري هم در مردان هم در زنان ديده مي‌شود. ولي شيوع آن در مردان كمي بيشتر از زنان است و اغلب بيماران فعال هستند، كار مي‌كنند و راه مي‌روند.
تشخيص خار پاشنه چگونه است؟
اغلب پزشكان با معاينه كف پا متوجه اين بيماري مي‌شوند ولي معمولا يك عكس راديولوژي هم درخواست مي‌كنند كه اغلب در آن خارپاشنه ديده مي‌شود. اما همان گونه كه ذكر شد در بيماري (التهاب فاشياي كف پا) كه علت اصلي درد و نيز علت اصلي خارپاشنه است. فقط در 50 درصد موارد خارپاشنه ديده مي‌شود. به‌ندرت ممكن است پزشك به بيماري‌هاي كه درد زير پاشنه مي‌دهند هم شك كند و براي تشخيص يا رد كردن آنها مثلا از اسكن استخوان و سي‌تي‌اسكن يا آزمايش خون استفاده كند.

درمان خارپاشنه چيست؟
درمان درد پاشنه ناشي از التهاب فاشياي كف پا چه خارپاشنه ديده شود و چه ديده نشود يكسان است. بسيار نادر است كه اين بيماري به جراحي نياز داشته باشد. هيچ درماني هم پيدا نشده كه صددرصد موثر باشد و در هر درماني احتمال آن است كه بيمار پاسخ نگيرد. ذكر مي‌شود كه اگر درمان غير جراحي به طور كامل و درست انجام شود و اين درمان 9 ماه ادامه يابد احتمال بهبود بيمار حدود 90 درصد است. پس اولاً درمان طولاني مدت است و ثانياً باز هم اثربخشي آن صددرصد نيست.

درمان غير جراحي خارپاشنه چيست؟
در مراحل حاد درد معمولا داروهاي ضد التهابي خوراكي مثل مسكن‌هاي ضدالتهابي داده مي‌شود و همزمان توصيه مي‌شود بيمار كمتر راه برود و وزن خود را نيز كم كند. كفش بيمار بايد اصلاح شود يعني تخت آن سفت و داخل پاشنه آن نرم باشد و حدود 2 سانتي متر پاشنه داشته باشد. براي نرم‌تر شدن داخل پاشنه و كفش و برداشتن فشار مستقيم بر روي نقطه دردناك پدهاي مخصوص تجويز مي‌شود كه داخل كفش گذاشته شود. در موارد درد حاد استفاده از كمپرس آب گرم يا كمپرس آب گرم وسرد به طور متناوب هم مفيد است. فيزيوتراپي، ورزش‌هاي كششي فاشياي كف پا و تزريق موضعي دارو هم جزو درمان‌هاي غير جراحي است.
نقش فيزيوتراپي و ورزش‌هاي كششي كف پا چيست؟
فيزيوتراپي هم جز درمان‌هاي غير جراحي است در فيزيوتراپي با ايجاد گرما در محل درد و نيز با كشيدن فاشياي كف پا به كاهش التهاب كمك مي‌كند. براي كشيدن فاشياي كف پا معمولا توصيه مي‌شود بيمار بنشيند، پشت پاشنه پا را زمين بگذارد و با دست انتهاي كف و زير انگشتان را بگيرد و به طرف عقب بكشد. در اين حالت تاندون آشيل پاشنه پا را نگه دارد و با كشش دست فاشياي كف پا كشيده مي‌شود. ثابت شده نوعي از فيزيوتراپي به نام امواج شوكي يا shock waves در اين بيماري خيلي كمك كننده است استفاده از امواج ليزر هم طي فيزيوتراپي مفيد است. ضمناً متخصصان فيزيوتراپي ورزش‌هاي كششي را به بيماران آموزش مي‌دهند كه در منزل هم انجام دهند. بايد دانست درمان اين بيماري انجام تمام مراحل فوق است و مثلا نمي‌توان به تنهايي با ليزر درماني آن را درمان كرد.
شاك ويو
درمان با امواج شوك خارج جسمي ياESWT يا همان اصطلاح بين بيماران و پزشكان موسوم به شاك ويو SHOCK WAVE درمان مدرني است كه از سال 2000 تاييديه سازمان غذا و داروي آمريكا FDA را كسب كرده و در درمان فاشئيت پلانتار يا همان التهاب فاشياي كف پا و خار پاشنه از آن استفاده مي‌شود.
در اين روش امواج مافوق صوت از طريق پوست به بافت‌هاي ملتهب فاشياي كف پا و استخوان ريز خار پاشنه برخورد كرده و انرژي زياد آن باعث ترميم و بهبود مي‌شود. ESWT كه به نوعي برگرفته از روش سنگ شكن كليه است با درد و خونريزي و حتي توليد گرما در محل استفاده همراه نيست. اين روش درماني به بيماراني توصيه مي‌شود كه 6 ماه از ابتلايشان به خار پاشنه يا التهاب فاشياي كف پا مي‌گذرد و به درمان‌هاي حمايتي غير جراحي پاسخ نداده اند. در واقع در دوره حاد بيماري خار پاشنه و التهاب فاشياي كف پا شاك ويو موثر نيست. ESWTبه بيماراني كه ضربان ساز قلب يا به اصطلاح معمول باتري قلبي دارند تحت درمان با داروهاي ضد لخته مثل هپارين يا وارفارين هستند و يا باردار هستند توصيه نمي‌شود.

دكتر عباس تحصيلي متخصص داخلي

زیبــاشــو دات کام