راهنمای كامل تربيت كودک

تربيت كامل يعني تربيت با برنامه. انجام اينكار بر كنش نه واكنش، دانش نه شانس، فكر كردن نه عصبانيت، عقل سليم نه بي‌منطق، استوار است. منظور از تربيت كامل اين نيست كه پدر يا مادر مي‌تواند حتي با تلاش زياد «كامل» باشد. تربيت كامل روندي است كه طي آن والدين با تمام نقاط قوت و ضعف خود به عنوان يك انسان نهايت تلاش خود را در تربيت فرزنداني توانا، مسئول و شاد به كار مي‌گيرند. پرورش و تربيت فرزند، امري پيچيده است. كودكان متفاوتند و والدين نيز با يكديگر فرق دارند به همين دليل هيچ راه‌حلي وجود ندارد كه براي همه به طور يكسان مفيد باشد. والدين بايد راه‌حل‌ها را مطالعه كرده و با در نظر گرفتن كودك خود آن را به گونه‌اي تغيير دهند كه براي فرزندشان مفيد واقع شود. به ياد داشته باشيد نكاتي كه در پي مي‌آيند، هر نوع موقعيت پيش آمده بين والدين و فرزندان بدون توجه به راه‌حلي كه برمي‌گزينند قابل كنترل مي‌كند و اين نكات را «راهنماي كامل تربيت كودك» ناميده‌اند.

مراقب باشيد
اگر فرزندتان دقيقاً متوجه نمي‌شود كه شما رئيس هستيد، حتي كوچك‌ترين مسائل مي‌توانند دردسرهايي مزمن براي شما ايجاد كند. اولين گام براي مسئول بودن اين است كه به خودتان اجازه بدهيد مراقب باشيد و كم‌كم از فرزندتان توقع داشته باشيد تا از شما اطاعت كند.

بگوييد بپرسيد
يكي از اشتباهات رايج والدين اين است كه به جاي گفتن، مي‌پرسند. روش بيان كلمات شما به فرزندتان مي‌فهماند كه درخواست شما انتخابي است يا اجباري پس از هم اكنون همه جملات سست و بي‌اراده را از حرف‌ها حذف كنيد.
مثال: خيلي خوب مي‌شد اگر كسي اتاق را جمع مي‌كرد (انتخابي)
لطفاً اسباب‌بازي‌ها را سر جايشان بگذار و اتاق را جمع كن (اجباري)
وقتي چيزي مي‌گوييد، منظورتان فقط همان باشد نه چيز ديگر
بعضي والدين عادت دارند چيزي را بارها و بارها تكرار كنند آن هم قبل از اينكه ببينند كودك مطابق درخواست آنها عمل مي‌كند يا نه؟
بچه‌ها راداري دارند كه به آنها مي‌گويد درخواست والدين در چه موقعي واقعاً براي والدين مهم است و در چه موقعي اين طور نيست. برخي والدين وقتي بارها به درخواست‌شان بي توجهي مي‌شود، واقعاً پيگير مي‌شوند در صورتي كه آنچه را مي‌گوييد همان بار اول بايد براي‌تان مهم باشد يعني وقتي فرزندتان كه در حياط است صدا كرديد و او جواب ندارد به حياط برويد دستش را بگيريد و بگوييد وقتي صدا مي‌زنم توقع دارم فوراً بيايي. شايد شما مجبور باشيد چند بار خود را براي فرزندتان ثابت كنيد اما در نهايت او اهميت موضوع را درك خواهد كرد.

مختصر و مفيد بگوييد
مثلاً بچه‌ها را به اتاق فرستادند تا بخوابند اما نيم ساعت بعد مي‌بينيد كه بچه‌ها جنگ بالش راه انداخته‌اند و نخوابيده‌اند آن وقت است كه پر حرفي پدر و مادر شروع مي‌شود با جملات تكراري در صورتي كه با يك جمله كوتاه براي بچه‌ها جذاب‌تر و اثرگذار خواهد بود مثل «بچه‌ها ساعت هشت و نيم است، پيژامه! همين الان»

در برابر نق زدن، ناله كردن و سرسختي تسليم نشويد
بسياري از والدين، در برخوردهاي خود روش مناسبي را در پيش مي‌‌گيرند، اما توسط فرزند كاملاً مقاوم خود، از مسيرخارج مي‌شوند به نظر مي‌رسد بچه‌ها وقتي انرژي كودكي را با توانايي خارق‌العاده تركيب مي‌كنند تا به نقطه ضعف والدين ضربه بزنند نتيجه فاجعه‌آميز مي‌شود. در اين موقع از فرزندتان دور شويد و به او ياد بدهيد كه با مقاومت او عقب‌نشيني نمي‌كنيد.

از قوانين و برنامه‌هاي منظم استفاده كنيد

كارهاي خانه، تكاليف، ساعت خواب، بيرون رفتن از خانه هنگام صبح همه اينها زندگي را تشكيل مي‌دهند اگر برنامه كاملاً مشخص و منظمي داشته باشيد اين كارها جريان منظم خود را پيدا مي‌كنند در غير اين صورت هرج و مرج به وجود مي‌آيد اما دو اصل اساسي اين است كه همه بدانند چه توقعي از آنها داريد و با هم مهربان باشيد و محترمانه برخورد كنيد.

امكان انتخاب بدهيد و سوال نپرسيد
رايج‌ترين مشكل خانواده‌ها اتاق به هم ريخته بچه‌هاست. والدين توقع دارند كه اتاق كودك‌شان مرتب باشد اما اين اشتباه است كه از كودك بخواهند اتاقش را مطابق برنامه زماني والدين مرتب كند چون پاسخ خشم و عصبانيت خواهد بود. راه‌حل‌ها: دوست داري اتاقت‌ را امروز بعد از مدرسه تميز كني يا فردا بعد از فوتبال؟ اول: دوست داري چكار بكني؟ لباس خوابت رو عوض كني؟ يا اتاق را جارو بزني؟ دوست داري اتاقت را خودت تميز كني يا من هم به تو كمك كنم؟ يعني انتخاب را بر عهده كودك بگذار.

يكي از مشكلات والدين بي‌نظمي در بچه‌هاست

فرزندم اسباب‌بازي‌ها، لباس‌هاي كثيف ظرف‌ها و هر چيز ديگر را در اطراف خانه مي‌اندازد و توقع دارد ديگران آن‌ها را تميز كنند چه بايد كرد؟
متأسفانه بايد گفت ما خودمان اين مشكل را به وجود مي‌آوريم يك روز نوزادي داريم كه نيازمند توجه كامل و دائمي ماست و روز ديگر فرزندي 6 ساله داريم كه هيچ‌گاه دليل قانع‌كننده‌اي براي روش زندگي به گونه‌اي ديگر نداشته است. اگر ما خدمتكاري در خانه داشتيم كه مدام دنبال من مي‌آمد و هر چه من نامرتب و كثيف مي‌كردم برايم مرتب مي‌كرد دوست داشتم او دائماً اين كار را انجام دهد.

راه‌حل‌ها
برنامه‌اي منظم براي نظافت روزانه تهيه كنيد كارهاي يك روز معمولاً قابل كنترل هستند. اما اگر بي‌نظمي را روزها و هفته‌ها ادامه يابد، غيرقابل كنترل مي‌شود بهترين كار اين است كه جدول زماني داشته باشيد. و هر روز طبق آن عمل كنيد مثلاً پس از شام يا قبل از پوشيدن لباس خواب در اين راه ثابت قدم و استوار باشيد تا برايش خوشايند شود پس از دو، سه هفته اين برنامه منظم به صورت عادت در مي‌آيد و بچه‌‌ها بدون بحث اضافه، همكاري خواهند كرد.
اگر بچه‌ها خوراكي‌هاي خيلي زيادي داشته باشند، بي‌نظمي زيادي هم خواهند داشت دقت كنيد و ببينيد چه چيزهايي روي فرش لكه ايجاد مي‌كنند حالا اگر آن خوراكي در اختيار فرزندتان نباشد چه مسأله‌اي پيش مي‌آيد؟ روزي كه بچه‌ها در خانه نيستند اسباب‌بازي‌هاي اضافي را برداريد. بقيه اسباب‌بازي‌ها را در چند جعبه يا سبد لباس بگذاريد و روي آنها كاربردشان را بنويسيد.
يك جعبه بزرگ برداريد و آن را در انباري بگذاريد و روي يك سمت آن بنويسيد «زندان» در پايان هر روز تمام چيزهايي را كه در اطراف خانه است جمع كنيد و داخل جعبه بگذاريد.
به بچه‌ها بگوييد براي آزاد كردن وسايل خود از زندان، بايد 100 تومان جريمه دهند و يا يكي از كارهاي خانه را انجام دهند آرام و ثابت قدم باشيد جالب است كه ببينيد وقتي بچه‌ها مجبورند براي برگرداندن كوله‌پشتي، كفش‌هاي ورزشي و … پول بپردازند تا چه حد كمتر وسايل آنها را در اطراف خانه پيدا مي‌كنيد.
اگر دوست نداريد آنها را جريمه كنيد جعبه را پنهان كنيد و هر پنج‌شنبه آن را بيرون بياوريد تا خالي شود.
به بچه‌ها بگوييد هر چيزي كه بعدازظهر آن روز در جعبه باقي مانده باشد، دور ريخته مي‌شود و يا به كسي داده مي‌شود.
اعتصاب كنيد: اگر بچه‌هاي‌تان بيش از 10 سال سن دارند، به آنها بگوييد كه ديگر وسايل كسي را جمع نخواهيد كرد. آنها مجبورند مسئول جمع‌آوري و مرتب كردن وسايل خود باشند. اين قانون را هم اضافه كنيد كه اگر خانه نامرتب باشد هيچ دوستي حق ندارد به خانه بيايد و خودشان هم اجازه ندارند به ديدار كسي بروند پس از مدتي با به صدا در آمدن زنگ تلفن اتاق به سرعت جمع مي‌شود.

كيوان علوی زاده كارشناس ارشد روانشناسي

زیبــاشــو دات کام