مزایا، معایب و عوارض ســزاریـــن

سزارين يك جراحي نسبتا بزرگ است كه در آن پوست شكم، عضلات زير آن و ديواره رحم شكافته مي‌شود. به طور كلي 90 درصد زايمان‌ها در سطح جهان به شيوه طبيعي و 10 درصد به شكل سزارين است. (در كشور ما حدود 35- 40 درصد از زايمان‌ها به صورت سزارين انجام مي‌شوند). متاسفانه برخي از خانم‌ها تصور مي‌كنند در زايمان سزارين به نوزادشان فشار كمتري وارد مي‌آيد و او سالم‌تر خواهد بود؛ در حالي كه حالت مكشي زايمان طبيعي باعث پاك شدن ريه نوزاد شده و به اين ترتيب نوزاداني كه از طريق زايمان طبيعي به دنيا مي‌آيند، كمتر دچار مشكلات تنفسي مي‌شوند.

براساس برخي پژوهش‌ها، نوزاداني كه با روش طبيعي به دنيا مي‌آيند، باهوش‌ترند و همه اين دلايل باعث شده است زنان در كشورهاي صنعتي و پيشرفته تمايل بيشتري به زايمان طبيعي داشته باشند؛ مگر آنكه وضعيت خاصي وجود داشته باشد؛ مثل
1- بزرگ‌ بودن سر جنين نسبت به لگن مادر: اين مورد به هنگام دردهاي زايماني مشخص مي‌گردد؛ به اين شكل كه با وجود انقباضات متوالي پيشرفت زايمان خوب نيست و در معاينه داخلي تنگي زياد دريچه رحم و كوچكي لگن مادر و البته بزرگ بودن مشخص سر جنين تشخيص داده مي‌شود.
2- قرارگيري جنين به طور غيرعادي: در وضعيت طبيعي سر جنين در رحم مادر به سمت پايين است و اگر جنين به صورت عرضي قرار گرفته باشد يا پاهاي جنين پايين باشد، امكان زايمان طبيعي وجود ندارد.
3- ايجاد مشكل در جفت جنين و بند ناف: اگر جفت جنين به طور زودرس از جنين جدا شود و يا جفت در قسمت فوقاني رحم قرار گيرد، بايد زايمان به طور سزارين انجام شود.
گاهي اوقات ممكن است بند ناف به داخل مجراي زايماني سر بخورد و جريان خون و اكسيژن به جنين نرسد. در اين وضعيت نيز بايد به طور اورژانسي عمل سزارين انجام شود.
4- جنين نارس و ديررس: جنين‌هاي نارس احتمالا تحمل فشار زايمان طبيعي را ندارند و جنين‌هاي ديررس نيز به علت درشتي و اشكال در خون‌رساني در زايمان طبيعي دچار مشكل مي‌شوند؛ بنابراين در اين موارد نيز زايمان به صورت سزارين صورت مي‌گيرد.
5- RH خون: جنين‌هايي كه مشكلات خوني دارند، بهتر است با روش سزارين متولد شوند؛ زيرا تحمل فشار زايمان طبيعي را ندارند.
6- چندقلويي: بعضي اوقات زايمان طبيعي دوقلوها به صورت سالم صورت مي‌گيرد؛ اما در بيشتر مواقع سزارين بهترين راه براي حاملگي‌هاي بيش از يك جنين است.
7- مشكلات ديگر: عفونت‌هاي مختلف در ناحيه تناسلي، فشار خون بالا، بيماري قند، ايدز و سابقه مرگ نوزاد، سابقه نازايي و زايمان در سنين بالا؛ به خصوص شكم اول، جزء مواردي هستند كه زايمان سزارين توصيه مي‌شود.

عوارض

از آنجا كه عمل سزارين يك عمل جراحي است، مي‌تواند براي مادر عوارضي داشته باشد. برخي از اين عوارض عبارتند از:
1- افزايش احتمال عفونت رحم

2- افزايش ميزان خونريزي

3- خطرات ناشي از بيهوشي

4- احتمال عفونت محل بخيه‌ها

5- احتمال ايجاد يبوست به دليل استفاده از داروهاي بيهوشي

6- طولاني‌تر بودن مدت استراحت و بستري شدن در بيمارستان

7- دردهاي لگني و چسبندگي بيشتر

8- بروز لخته‌هاي خون در پاها يا لگن بعد از جراحي
9- احساس خستگي و خواب آلودگي بيشتر مادر به علت مصرف داروهاي بيهوشي

10- افزايش احتمال افسردگي، احساس شكست، نااميدي و دلسردي مادر پس از زايمان

11- عوارض و مضرات احتمالي داروهاي بيهوشي روي جنين

12- افزايش احتمال ايجاد مشكلات تنفسي در نوزاد

13- افزايش ميزان مرگ و مير شيرخواران نسبت به نوزاداني كه با زايمان طبيعي متولد شده‌اند

14- افزايش احتمال يرقان در نوزاد 15- افزايش احتمال سكته مادر.

براساس پژوهش‌ها، زناني كه به روش سزارين زايمان كرده‌اند، حدود 50 درصد بيشتر از زناني كه به روش طبيعي زايمان مي‌كنند، در معرض سكته هستند. البته احتمال بروز سكته بعد از زايمان در زنان بسيار اندك است؛ اما به دليل نوعي اختلال، در سيستم عروقي، زناني كه سزارين مي‌شوند، اين احتمال در آنها كمي افزايش مي‌يابد. چنين مطالعاتي مي‌تواند هشداري باشد براي زنان بارداري كه نگران عوارض احتمالي زايمان طبيعي هستند و از آن مي‌هراسند و گمان مي‌كنند كه تحمل درد را ندارند. زايمان سزارين بايد از روي ضرورت انجام گيرد. همين قدر كه مادران بدانند در زايمان سزارين احتمال مشكلات تنفسي در نوزاد چهار برابر بيشتر است، شايد به هنگام انتخاب نوع زايمان، عاقلانه‌تر تصميم بگيرند. دردهاي زايماني، باعث ترشح بيشتر هورمون كورتيزول مي‌شود و هورمون كورتيزول همان هورموني است كه نوزاد براي بالغ شدن ريه‌هايش نياز دارد. مادري كه بدون درد زايمان به اتاق عمل مي‌رود و نوزادش را با برشي در شكم به دنيا مي‌آورد، فرصت بلوغ ريه‌هاي فرزندش را از او مي‌گيرد.

شايد بتوان گفت دغدغه بيشتر زنان باردار اين است كه كدام روش زايمان (طبيعي يا سزارين) را براي خود انتخاب كنند و كدام يك عوارض كمتري دارد.
به طور كلي زايمان طبيعي يك فرايند كاملا طبيعي است كه نسبت به زايمان سزارين مزاياي بيشتري دارد. اين مزايا عبارتند از:
1- خطرات زايمان و عوارض بيهوشي در اين زايمان وجود ندارد.
2- درصد ابتلا به عفونت در مادر بسيار كمتر است.
3- طول دوره بستري شدن و استراحت بسيار كمتر است و مادر مي‌تواند به زودي در كنار خانواده از فرزندش مراقبت كند.
4- حجم خوني كه مادر از دست مي‌دهد، بسيار كمتر از زايمان سزارين است.
5- مادراني كه زايمان طبيعي مي‌كنند، خيلي زودتر به تناسب اندام مي‌رسند.

چند توصيه به زنان باردار
براي كسب اطلاعات بيشتر در مورد زايمان‌ به افراد مجرب مراجعه كنيد.
در سه ماهه آخر بارداري كاملا تحت نظر پزشك باشيد.
به پزشك خود اعتماد كنيد و بگذاريد او در تصميم‌گيري به شما كمك كند.
راه اصولي براي كاهش درد در زايمان طبيعي، ورزش مناسب دوران بارداري است كه معمولا مادران كمتر به آن توجه مي‌كنند.
به جاي آنكه اولين راه، يعني زايمان سزارين را انتخاب كنيد، بهتر است با انجام ورزش‌هاي مناسب اين دوران، خود را براي زايمان طبيعي آماده كنيد. صحيح راه رفتن و درست نشستن همگي به هنگام زايمان روي شما تاثير مي‌گذارند.
ترويج زايمان طبيعي هيچ‌گاه با زور و تحميل امكان‌پذير نخواهد بود؛ بنابراين با بالا بردن سطح آگاهي خانواده‌ها اين امكان ميسر مي‌شود.

نكات تغذيه‌اي پس از عمل سزارين
در حال حاضر به دلايل متعددي در كشور ما آمار زايمان سزارين روبه افزايش است. در همين زمينه خانم‌ها با رعايت برخي نكات تغذيه‌اي و ورزشي مي‌توانند از عوارض عمل‌‌هاي جراحي سزارين بكاهند. تغذيه مناسب براي تسريع روند بهبودي زخم‌ها و تامين انرژي كافي در بدن لازم است و عادات خوب تغذيه‌اي دوران بارداري پس از عمل سزارين هم ‌بايد ادامه داشته باشد.  مصرف غذاهاي سرشار از پروتئين، ويتامين C و آهن ضروري است. پروتئين باعث افزايش روند بهبودي زخم‌ها و رشد بهتر بافت‌هاي جديد مي‌شود. غذاهاي سرشار از پروتئين شامل گوشت، مرغ، ماهي، تخم‌مرغ و مغز‌ها مي‌باشند. ويتامين C مانند انواع مركبات هم نقش موثري در بهبودي زخم وجلوگيري از عفونت‌ها دارد.

آهن هم موجب تقويت سيستم ‌ايمني و جبران كم خوني مي‌شود. از منابع خوب آهن جگر، گوشت قرمز و غلات غني شده مي‌باشند. يكي از مشكلات رايج در ‌اين دوران يبوست است. يبوست باعث دردهاي شكمي، نفخ و كشيده شدن بخيه‌ها مي‌شود. براي جلوگيري از ‌اين امر و درمان آن بايد آب فراواني نوشيد. نوشيدن آب به جلوگيري از دهيدراسيون و بي‌آبي بدن و يبوست كمك مي‌كند. مقدار توصيه شده مايعات روزانه 8- 12 ليوان و شامل آب و آب ميوه‌هاي بدون شكر مي‌باشد. همچنين مصرف ميوهاي تازه و در صورت عدم تحمل، ميوه‌هاي پخته شده مي‌تواند در رفع يبوست موثر باشند و گنجاندن سبزيجات خام و آب پز شده در رژيم غذايي و انواع غلات سبوسدار ضروري است.

در روزهاي اول پس از جراحي سوپ گوشت و غذاهاي زود هضم مانند پنير كم چرب و ماست كم چرب و غذاهاي پر پروتئين مانند جگر كباب شده و ماهي كباب شده بسيار مفيد است. مصرف فراورده‌هاي پروبيوتيك مانند ماست پروبيوتيك هم در‌اين دوران مفيد بوده و توصيه مي‌شود. در هفته اول بعد از جراحي از مصرف غذاهاي چرب و سرخ شده بايد خودداري كنيد حتي مصرف زرده تخم‌مرغ و شير هم در هفته اول بايد محدود شود زيرا ‌اين مواد غذايي نفخ‌آور هستند.

غذاهاي تخميري هم موجب بروز نفخ مي‌شوند برخي از غذاهاي خام و سرد مانند كلم و هندوانه هم تا 40روز بعد از عمل جراحي نبايد مصرف شوند. از مصرف حبوبات ونوشيدني‌هاي گازدار در هفته‌هاي اول به شدت خودداري كنيد. به جاي سه وعده غذاي حجيم در روز سعي كنيد تعداد وعده‌ها بيشتر و حجم غذا كمتر شود تا از اتساع شكمي و كشيده شدن زخم‌ها جلوگيري شود. مصرف مكمل‌هاي آهن، روي، كلسيم و ويتامين E جهت جبران كمبودهاي بدن الزامي است و بايد طبق دستور پزشك استفاده شوند.

تحريريه دنياي سلامت

زیبـــا شـــو دات کام