سین سلامت؛سنجد

هفت‌ سین سفره‌اي است که ایرانیان به هنگام نوروز می‌آرایند. این سفره ممکن است روی زمین یا روی میز پهن شود، به گفته دانشنامه ایرانیکا این سفره مختص ایرانیان است و در بین سایر ملیت‌هايي که دارای مشترکات فرهنگی و سنتی با ایرانیان هستند دیده نمی‌شود، این سفره حتی بین کردها و زرتشتیان هم معمول نیست. اين گياه البته زرتشتیان شهرنشین این رسم را به جا مي‌آورند.سنجد از زمان‌های گذشته مورد توجه خاص ایرانیان، به‌خصوص در ایام نوروز بوده است.از خانواده سنجدیان است، كه در آب‌وهوای معتدل می‌روید. برگ‌های باریک و مخملی شکل و میوه‌هايي قهوه‌اي رنگ و خوراکی دارد و از هسته آن در تهیه برخی داروها استفاده می‌شود.در تبریز ایده-ایکده و در تهران پستانک هم نامیده می‌شود. میوه سنجد دو نوع کوچک و بزرگ دارد که نوع بزرگ آن دارای پوستی نازک و مغزی آردی‌تر است. میوه این درخت طعم گسی دارد، و غذايي کم کالری محسوب می‌شود.فلاونوييدها وترپنوييدها در سنجد دارای خواص ضد التهابی و ترکیبات موجود در سنجد دارای خواص ضد درد هستند.

هسته سنجد
هسته این میوه مانند گوشت آن دارای خواص دارويي و غذايي است و حتی می‌توان گفت خواص دارويي و غذايي آن از گوشت این میوه هم بیشتر است، در هسته سنجد اسیدهای چرب غیر اشباعی مانند اسیدلینولنیک و لینولييک وجود دارد که برای تامین سلامتی بدن ضروری هستند.

سنجد وسیستم عصبی
آلکالوييدهای موجود در سنجد با اعمال اثر مهاری روی آنزیم مونوآمین اکسیداز و افزایش سرتونین (هورمون شادی‌آور) و نورواپی نفرین باعث اعمال اثرات ضد درد در سیستم عصبی مرکزی می‌شوند.لازم به ذکر است که مکانیسم ضد درد سنجد از دو طریق مرکزی و محیطی اعمال می‌شود، ولی مکانیسم ضد درد مرکزی آن بیش از محیطی است.در مطالعاتی نشان داده شد که بکار بردن عصاره سنجد باعث التیام زخم می‌شود و اثر آن در این مورد مانند سولفالازین می‌باشد. سنجد دردرمان ناراحتی‌های گوارشی ازجمله زخم معده موثر است و اين كار را از طریق افزایش بازسازی بافت واپیتلیوم سازی انجام می‌دهد. پلی ساکاریدهای موجود در این گیاه مانع از بهم چسبیدن هلیکوباکتر پیلوری می شوند.

سنجد و ویتامین A
پیش‌سازهای ویتامین A درگیاهان وجود دارند. ویتامین A خاصیت آنتی اکسیدانی دارد. و عناصر مضر (انواع رادیکال‌های آزاد) را خنثي و از تشکیل چین‌وچروک روی پوست جلوگیری می‌کند. بدن ما بتاکاروتن رابه ویتامین A که برای پوست ضروری است تبدیل می‌کند. ویتامین A محلول در چربی است و براحتی دربدن ذخیره می‌شود، ولی قابلیت ذخیره در هیچ گیاهی را ندارد.

سنجد و ویتامین E
یکی از ترکیبات موجود در سنجد ریزمغذی ویتامین‌E می‌باشد. این ویتامین به عنوان عامل جوانی شناخته می‌شود. در مورد این اعتقاد دلیل زیر بیان می‌شود! ویتامین‌ E مانع از تشکیل پیگمان‌های سرويي می‌شود، پیگمان سرويي ماده نامحلولی است که در بافت فیبروز کبدی تشکیل می‌شود. این ویتامین اگر کمبود داشته باشد، این پیگمان‌های سرويي در بافت چربی و رحم هم تجمع می‌يابند، که این عامل باعث جذب و مرگ جنین می‌شود. زیاد بودن ماده رنگی سرويي (باعنوان لیپوفسین) در انسان هم موجب سالخوردگی در افراد می‌شود زیرا پراکسیداسیون لیپیدی افزایش مي‌یابد.

سنجد و روی
یکی از ریز مغذی‌های موجود در سنجد، روی است. کمبود روی اولین بار در روستاهای ایران مورد شناسايي قر ار گرفت، بعد از ان علائم ناشی از کمبود روی در مصر و آمریکا هم مشاهده گردید، امروزه گفته می‌شود یکی از 10 عامل ایجادکننده بیماری‌های عفونی در جوامع بشری کمبود روی می‌باشد. روی دارای وظایف کاتالیتیکی (شرکت در ساختمان آنزیم‌ها)، ساختمانی (شرکت در رشدونمو) و تنظیمی می‌باشد.

سنجد و منیزیم
یکی دیگر از مواد معدنی موجود در سنجد منیزیوم است كه در تنظیم عملکرد سلول‌های سیستم عصبی نقش بسیار مهمی دارد. در عضله کمبود منیزیوم می‌تواند باعث گرفتگی‌های عضلانی شود. اسپاسم عضلانی، بخصوص کاردیوپدال در ناحیه مچ (لرزش‌ها و انقباضات متوالی در ناحیه مچ دست) باعث لرزش یا فاسیکولاسیون یا انقباض خودبخودی در سلول‌های عضلانی، سرگیجه، بی‌اشتهايي، تغییرات شخصیتی، تهوع و استفراغ و… می‌شود.

منیزیم دراستخوان
مشخص شده منیزیوم برای سلول‌های استخوانی حالت میتوژن دارد یعنی باعث افزایش تکثیر در سلول‌های استخوانی می‌شود و همچنین در تشکیل بلورهای استخوانی مناسب نقش دارد.با توجه به مطالب فوق وجود مواد غذايي دارای منیزیوم در سبد غذايي ضروری است.

سنجد و استخوان
در مطالعه‌اي روی بیماران مبتلا به استئوآریت زانو که در بهار سال 86 انجام داده شد، بعد از هفت هفته این نتیجه به‌دست‌ آمد که به‌کار بردن عصاره سنجد درد را کاهش می‌دهد و این خاصیت ضد دردی بیش از استامینوفن می‌باشد، از این‌رو بکارگیری این گیاه به عنوان درمان دارويي جدیدی در این مورد مطرح شده است.

سنجد درطب سنتی
از دیدگاه حکمای طب سنتی میوه این گیاه دارای طبیعت سرد و خشک و مقوی و نشاط‌آور و مصرف آن برای سرفه‌های نرم مفید است. گل این گیاه بسیار گرم وخشک و بسیار معطر و تقويت كننده قواي جنسي

زهرا اصلانی کارشناس ارشد علوم بهداشتی در تغذیه

زیبــاشــو دات کام