اسرار برقراري ارتباط با كودك

كودكان علاقه زيادي به شنيدن صداهاي اطرافيان و توجه كردن به حرف‌هاي آنها را دارند. اگر يك كودك نوپا داريد با كمي توجه اين مسأله را باچشمان خود خواهيد ديد. با كودك خود تا مي‌توانيد حرف بزنيد. برخي از مكالمات خود را به او و خودتان اختصاص دهيد. اگر در حضور خواهر يا برادر بزرگ‌ترش با او حرف بزنيد، او كمتر تلاش مي‌كند تا كلمات و عبارات شما را تكرار كند. اين مسأله وقتي كه با او تنها هستيد نتيجه بهتري دارد. اجازه دهيد در حين صحبت كردن و حرف زدن صورت و تمام حالات شما را ببيند. گاهي اوقات مي‌توانيد منظور خود را با برخي حركات و عكس‌المعل‌ها نشان دهيد. اين زمان، زمان سربه‌سر گذاشتن نيست.

وقتي كه آغوش خود را باز مي‌كنيد تا او را در بغل بگيريد، گفتن برخي جملات مثل كوچولوي زشت و لوس من كيه؟ باعث گيجي او مي‌شود. زيرا در عين استفاده از كلماتي مثل زشت و لوس منظورتان ابراز محبت كردن است و در واقع مي‌خواهيد از زيبايي و شيريني او حرف بزنيد؛ اما همين مسأله او را دچار سردرگمي مي‌كند به كودك خود كمك كنيد تا منظور كلي شما را درك كند. مهم نيست كه معناي دقيق كلمات شما را بفهمد همين اندازه كه منظورتان را دريابد كافي است. اگر مي‌خواهيد به او غذا بدهيد بعد از حاضر شدن غذا بشقاب را روي ميز گذاشته و دست‌تان را به سمت او دراز كنيد و به او بگوييد كه وقت غذا خوردن است. به اين ترتيب او مي‌فهمد كه ناهار آماده است. با گذشت زمان و تكرار بيشتر كلمات و جملات، او معناي آنها را بهتر مي‌فهمد و درك مي‌كند. احساسات و هيجانات خود را با او تقسيم كنيد. فرقي نمي‌كند كه در چه موقعيتي و راجع به چه چيزي حرف مي‌زنيد؛ وقتي كه با احساس و هيجان حرف مي‌زنيد، بيشتر او را جذب مي‌كنيد و او تحريك مي‌شود تا با تلاش بيشتر هر آنچه را مي‌گوييد بهتر درك كند.
چگونه مي‌توانم به كودك نوپاي خود كمك كنم تا بهتر ارتباط برقرار كند؟
به كودك خود كمك كنيد تا بفهمد كه حرف زدن و صحبت كردن براي ارتباط برقرار كردن است. اگر از طرفداران راديو هستيد و مرتب در خانه راديو گوش مي‌دهيد، بهتر است گاهي اوقات موج راديو را عوض كنيد تا شنيدن صداها و تغيير آنها براي او ايجاد تنوع كند، در اين حين اجازه دهيد تا كودك‌تان معناي صداها را بدون تماشاي چهره‌ها و ديدن حالات گويندگان آنها درك كند. اگر كمي با او تمرين كنيد، مي‌بينيد كه چقدر راحت‌تر زبان او را مي‌فهميد و او نيز متقابلا بهتر شما را مي‌فهمد.
كودكان راستگويي و دروغگويي را چگونه ياد مي‌گيرند؟
ممكن است كه كودك شما كلمات جديدي را ياد بگيرد و درست هم از آنها استفاده كند؛ ولي او باريك‌بيني و مهارت بزرگ‌ترها را در رساندن منظورش ندارد و ممكن است اصلا مفهوم يك قول را نتواند درك كند؛ ولي در عين حال از كلمات درست استفاده كند.
مثلا وقتي كه به او مي‌گوييد «پنج دقيقه ديگر هم مي‌تواني بازي كني، ولي بعد بايد مستقيم به رختخواب بروي» او با شادي به شما مي‌گويد «قول!» در واقع با گفتن يك كلمه كوتاه منظورش را به شما مي‌رساند. در واقع با اين كلمه توافق خودش و شما را براي بازي بيشتر و بعد به رختخواب رفتن ابراز مي‌كند؛ در حالي‌كه بعد از به اتمام رسيدن آن پنج دقيقه مورد نظر، يك پنج دقيقه ديگر از شما فرصت مي‌خواهد و شما در اعتراض به او مي‌گوييد: «تو قول داده بودي.» ولي او هرگز مفهوم واقعي شما را از كلمه «قول» نمي‌تواند درك كند.
ممكن است كودك‌تان برخي مواقع دروغ بگويد و يا برخي حقيقت‌ها و واقعيت‌ها را انكار كند؛ بدون آنكه معنايي از صحت يا عدم صحت مسائل در ذهن داشته باشد. او همان‌گونه كه احساس مي‌كند، حرف مي‌زند. مثلا با خواهرش دعوا مي‌كند و در حين دعوا به زمين مي‌خورد و زانويش خراش برمي‌دارد و به دروغ مي‌گويد كه خواهرش او را هل داده است؛ در حالي‌كه اين حرف حقيقت ندارد، اما در نظر او حتي اگر خواهرش هم او را هل نداده باشد و زانويش را زخمي نكرده باشد، احساساتش را جريحه‌دار كرده است. او نوعي احساس راست را در قالب كلمات نادرست و دروغ بيان مي‌كند و به جرأت مي‌توان گفت كه دروغ گفتن كودكان با دروغ گفتن بزرگ‌ترها بسيار فرق دارد.
بسياري از كودكان عاشق تكرار كردن هستند
كودكان نوپا تكرار كردن را دوست دارند، زيرا اين روش بهترين راه يادگيري براي آنهاست. شنيدن يك حرف و تكرار زياد آن، به كودكان كمك مي‌كند تا در طول زمان، به اطلاعات‌شان بيفزايند. كودكان (12-18 ماهه) نياز بيشتري به تكرار دارند. وقتي كه چيزي را از قبل آموخته باشند، با تكرار آن احساس لذت و شعف مي‌كنند؛ زيرا با به زبان آوردن هر كلمه مي‌توانند كلمه يا جمله بعدي را حدس بزنند. مثلا وقتي‌كه يك داستان را چندين بار برايش تعريف كرده باشيد، به راحتي مي‌تواند آخر قصه را بگويد و در گفتن برخي از كلمات و جملات، شما را همراهي كند. به همين دليل است كه برخي از شعرها و آهنگ‌ها بيشتر در ذهن كودك ثبت مي‌شود و از اين راه نه تنها مي‌تواند به تمرين مهارت‌هاي تكلمي بپردازد و دايره لغاتش را تكميل كند، بلكه با تكرار و مشاركت در گفتن كلمات و جملات احساس رضايتمندي زيادي به او دست مي‌دهد.  به همين دليل كودكان براي تسلط يافتن روي يك موضوع، در تكرار كردن آن شركت مي‌كنند.

براي آنها تكرار روشي براي اثبات كردن است؛ اثبات هر آنچه كه مي‌توانند انجام دهند و هر آنچه برايشان لذتبخش و هيجان‌آور است. پدر و مادرها نيز مي‌توانند از اين فرصت نهايت استفاده را بكنند. آگاهي كودكان از آنچه كه اتفاق مي‌افتد و تكرار جملاتي كه پيش از اين بارها شنيده‌اند، باعث مي‌شود تا در اين كار مادر يا پدر خود را همراهي كنند و به اين ترتيب دست از يكدندگي و لجبازي برمي‌دارند و با آرامش بيشتري كار را انجام مي‌دهند.  كودكان با كنترل بيشتر، احساس امنيت و راحتي بيشتري مي‌كنند. اگر يك‌سري از كارها را هر شب برايش تكرار كنيد، مثل شام، دستشويي، مسواك زدن، قصه گفتن و بعد خواب، كودك شما با اين روال و نظم خو مي‌گيرد و راحت‌تر در اين برنامه‌ها شركت مي‌كند بعد از انجام هر كار از او بپرسيد: «حالا نوبت چيه؟»
بهترين راه براي آموزش حروف الفبا به كودكان
اغلب كودكان در سنين دو تا سه سالگي برخي از حروف را تشخيص مي‌دهند و در سنين 4-5 سالگي حروف بيشتري را مي‌شناسند. اين به معناي آن است كه شما مي‌توانيد آموزش حروف الفبا را از دو سالگي شروع كنيد؛ اما توقع نداشته باشيد در اين مورد به طور كامل مسلط باشد. علاوه بر آموزش‌هاي شما، كودكان نوپا از خواهر و برادر بزرگ‌تر خود نيز چيزهاي زيادي ياد مي‌گيرند. آموزش‌هاي بصري، استفاده از كتاب‌هاي رنگي الفبا، فرصت خوبي براي او فراهم مي‌كند. كتاب‌هايي كه اشكال رنگي دارند، سرعت يادگيري كودكان را افزايش مي‌دهند. اولين گام براي آموزش حروف الفبا به كودكان اين است كه او را به شنيدن قصه علاقه‌مند كنيد. در سنين دو تا سه سالگي مي‌توانيد آموزش چند حرف را شروع كنيد؛ مثلا اسم او را بنويسيد و روي هر حرف تمركز كنيد تا با حروف اسم خودش آشنا شود. نهايتا ياد مي‌گيرد كه با كنار هم قرار‌دادن حروف، اسمش را بسازد.

اين كار را مي‌توانيد از راه‌هاي مختلف انجام دهيد؛ مثلا حروف مورد نظر خود را روي در اتاق كودك‌تان بچسبانيد. وقتي كه يك حرف را ياد گرفت، با او يك بازي را شروع كنيد و از او بخواهيد كلمات ديگري را كه با آن حرف شروع مي‌شوند، براي شما نام ببرد. (يادگيري نوشتاري تا قبل از چهار سالگي غالبا امكان‌پذير نيست؛ بنابراين اصلا در آموزش‌هاي خود برنامه‌هاي نوشتاري را نگنجانيد و فقط به جنبه شنيداري و بصري آن بپردازيد). اگر بعد از آموزش حروف اسمش متوجه علاقه او شديد، مي‌توانيد اين كار را ادامه داده و حروف بيشتري به او ياد دهيد. اغلب كودكان زير چهار سال به اين مسأله علاقه خاصي نشان نمي‌دهند؛ پس بهتر است كه بين برنامه‌هاي آموزشي‌تان فاصله زماني ايجاد كنيد.
كودك 18 ماهه من هنوز قادر به حرف زدن نيست، چكار بايد بكنم؟
اغلب كودكان در 12 ماهگي قادر به گفتن دست‌كم يك كلمه هستند و معمولا غيرعادي است كه يك كودك 18 ماهه نتواند حتي يك كلمه هم به زبان آورد؛ ولي در هر صورت اين مسأله جاي نگراني ندارد. پسرهاي زير دو سال در مقايسه با دخترها رشد كندتري در مهارت‌هاي زباني (تكلمي) دارند. به علائم رشد تكلم كودك خود توجه كنيد:
آيا كودك شما از ايما و اشاره استفاده مي‌كند؟
اشاره كردن و نشان دادن آن چيزي كه مي‌خواهد، در واقع شروع حرف زدن كودك است.
آيا فكر مي‌كنيد كودك‌تان حرف‌هاي شما را درك مي‌كند؟
توانايي لازم براي فهم زبان، مقدمه توانايي حرف زدن است. اگر به نظر مي‌رسد كه كودك‌تان مي‌تواند حرف‌هاي شما و ساير اطرافيان را بفهمد، مطمئن باشيد كه به‌زودي حرف زدن را شروع مي‌كند.
آيا كودك شما از حركات فيزيكي و تغيير حالات چهره‌اش كمك مي‌گيرد تا منظورش را به شما بفهماند؟
اغلب كودكان به هر چه نياز دارند، بدون كمك گرفتن از كلمات و با برخي علائم آن را نشان داده و اين روش ارتباط برقرار كردن را به استفاده از كلمات سنگين ترجيح مي‌دهند.
آيا كودك شما غرغر و ناله مي‌كند؟
شايد پرسيدن اين سوال به نظرتان كمي عجيب برسد، ولي پژوهش‌ها نشان مي‌دهند غرغر كودكان، خصوصا وقتي‌كه مي‌خواهند به چيزي اشاره كنند، نوعي روش ارتباط برقرار كردن است. كودكاني كه حرف نمي‌زنند و حتي غرغر و نق‌نق هم ندارند، مسلما ديرتر از سايرين به حرف زدن مي‌افتند.  اگر كودك شما هيچ‌يك از اين علائم زباني را نشان نمي‌دهد، بهتر است او را نزد پزشك متخصص برده و وضعيت را برايش شرح دهيد.

ماهنامه دنیای سلامت

زیبــا شــو دات کام